پرسشنامه استاندارد سنجش صبر حسین ثابت 1396

مشخصات پرسشنامه استاندارد سنجش صبر

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد سنجش صبر

تعریف مفهومی

صبر به عنوان یک فضیلت اخلاقی و روانشناختی چندبعدی در فرهنگ اسلامی-ایرانی تعریف می‌شود که شامل توانایی فرد در تحمل و بردباری در برابر سختی‌ها و ناملایمات زندگی، پایبندی به عبادات و انجام اعمال صالح علی‌رغم وجود موانع، و کنترل خویشتن و پرهیز از گناهان و معاصی است. این سازه شامل سه مؤلفه اصلی صبر در سختی (تحمل مشکلات و مصیبت‌ها با توکل به خدا)، صبر بر طاعت (مداومت بر عبادات و اعمال خیر با وجود سختی‌ها) و صبر از گناه (خودداری از کارهای ناشایست و کنترل امیال نفسانی) می‌باشد که نقش کلیدی در سلامت روان، رشد معنوی، تعالی اخلاقی و سازگاری فرد با چالش‌های زندگی ایفا می‌کند (حسین ثابت، ۱۳۸۶).

تعریف عملیاتی

صبر نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۴۸ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در سه مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه صبر در سختی (محوریت تحمل و بردباری در برابر مشکلات، مصیبت‌ها و ناملایمات زندگی با توکل به خدا) با ۲۴ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲، ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶، ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰، ۲۱، ۲۲، ۲۳، ۲۴

• مؤلفه صبر بر طاعت (محوریت مداومت بر عبادات، اعمال صالح و انجام کارهای خیر با وجود سختی‌ها و موانع) با ۱۴ گویه: سوالات ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۲۸، ۲۹، ۳۰، ۳۱، ۳۲، ۳۳، ۳۴، ۳۵، ۳۶، ۳۷، ۳۸

• مؤلفه صبر از گناه (محوریت کنترل خویشتن، پرهیز از گناهان و معاصی و مقاومت در برابر امیال نفسانی) با ۱۰ گویه: سوالات ۳۹، ۴۰، ۴۱، ۴۲، ۴۳، ۴۴، ۴۵، ۴۶، ۴۷، ۴۸

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد سنجش صبر

روایی:

در حوزه روان‌شناسی دین و اخلاق اسلامی، اعتبار یا روایی یک ابزار اندازه‌گیری به این معناست که آن ابزار تا چه اندازه می‌تواند به طور دقیق و عینی، سازه یا مفهوم مورد نظر را اندازه‌گیری کند و از محتوایی جامع، مرتبط و متناسب با هدف پژوهش برخوردار باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). حسین ثابت (۱۳۸۶) در مطالعه‌ای که با هدف ساخت و اعتباریابی پرسشنامه سنجش صبر در جامعه ایرانی انجام داد، با استفاده از روش روایی محتوا و با کسب نظرات اصلاحی و تأییدی متخصصان حوزه روان‌شناسی، علوم تربیتی و معارف اسلامی، نمره روایی محتوایی را ۰.۸۹ محاسبه کرد. از آنجا که این میزان به طور قابل توجهی بالاتر از حد استاندارد ۰.۷ است، می‌توان استدلال کرد که گویه‌های این پرسشنامه از اعتبار و تناسب محتوایی بسیار مطلوبی برای سنجش ابعاد مختلف صبر (در سختی، بر طاعت و از گناه) برخوردار بوده و کاربرد آن در تحقیقات مختلف روان‌شناسی، مشاوره و علوم تربیتی، قابل اتکا و معتبر خواهد بود.

پایایی:

در علوم رفتاری و پژوهش‌های روانشناختی، قابلیت اعتماد یا پایایی یک ابزار اندازه‌گیری، بیانگر میزان ثبات، دقت و همسانی درونی نتایج حاصل از آن در شرایط اجرای یکسان و در زمان‌های متفاوت است و نشان‌دهنده آن است که ابزار مذکور تا چه اندازه عاری از خطاهای تصادفی و عوامل مداخله‌گر می‌باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). حسین ثابت (۱۳۸۶) در تحقیق خود با هدف ارزیابی پایایی پرسشنامه سنجش صبر، از روش ضریب آلفای کرونباخ استفاده کرد و ضریب پایایی کل پرسشنامه را ۰.۹۳ و ضرایب پایایی مؤلفه‌های صبر در سختی، صبر بر طاعت و صبر از گناه را به ترتیب ۰.۹۱، ۰.۹۰ و ۰.۸۹ به دست آورد. با توجه به اینکه این مقادیر به طور چشمگیری بالاتر از سطح قابل قبول ۰.۷ هستند، می‌توان نتیجه گرفت که پرسشنامه از همسانی درونی عالی و پایایی بسیار بالایی در جامعه ایرانی برخوردار است و پژوهشگران می‌توانند با اطمینان خاطر از این ابزار برای سنجش دقیق و معتبر صبر در طرح‌های پژوهشی و مراکز مشاوره استفاده نمایند.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه