پرسشنامه استاندارد وسواس فکری - عملی فوآ و همکاران 2002

مشخصات پرسشنامه وسواس فکری - عملی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه وسواس فکری - عملی

تعریف مفهومی

وسواس فکری-عملی به عنوان یک سازه روانشناختی و بالینی چندبعدی تعریف می‌شود که به حضور افکار، تصاویر یا تکانه‌های ناخواسته، مزاحم و تکراری (وسواس فکری) و رفتارهای اجباری، تکراری و آیین‌وار (وسواس عملی) اطلاق می‌گردد که فرد برای کاهش اضطراب ناشی از افکار وسواسی، آنها را انجام می‌دهد و شامل ابعاد مختلفی از جمله شستشو، وارسی، نظم‌دهی، نگرانی، احتکار و خنثی‌سازی است که ریشه در عوامل زیستی، شناختی و محیطی دارد و می‌تواند به طور قابل توجهی بر عملکرد روزمره و کیفیت زندگی فرد تأثیر منفی بگذارد (فوآ و همکاران، ۲۰۰۲).

تعریف عملیاتی

وسواس فکری-عملی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۱۸ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در شش مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه شستشو (محوریت رفتارهای اجباری مربوط به شستشو، تمیز کردن و اجتناب از آلودگی) با ۳ گویه: سوالات ۵، ۱۱، ۱۷

• مؤلفه وارسی کردن (محوریت رفتارهای تکراری برای اطمینان از بسته بودن درها، خاموش بودن وسایل و غیره) با ۳ گویه: سوالات ۲، ۸، ۱۴

• مؤلفه نظم‌دهی (محوریت نیاز به نظم، ترتیب و تقارن در چیدمان اشیا) با ۳ گویه: سوالات ۳، ۹، ۱۵

• مؤلفه نگرانی (محوریت افکار مزاحم، ناخواسته و کنترل‌ناپذیر) با ۳ گویه: سوالات ۶، ۱۲، ۱۸

• مؤلفه احتکار کردن (محوریت جمع‌آوری و نگهداری اشیاء غیرضروری و دشواری در دور ریختن آنها) با ۳ گویه: سوالات ۱، ۷، ۱۳

• مؤلفه خنثی‌سازی (محوریت رفتارهای تکراری مانند شمارش، تکرار اعداد و آیین‌های ذهنی برای خنثی‌سازی افکار وسواسی) با ۳ گویه: سوالات ۴، ۱۰، ۱۶

روایی و پایایی پرسشنامه وسواس فکری - عملی

روایی:

به منظور حصول اطمینان از اینکه ابزار اندازه‌گیری بتواند سازه مورد نظر را با دقت بالا بسنجد، مفهوم روایی مورد بررسی قرار گرفته است. روایی به این معناست که ابزار اندازه‌گیری تا چه میزان می‌تواند صفت یا ویژگی مورد نظر را به طور دقیق و بدون خطا اندازه‌گیری کند و از محتوای متناسب با آن سازه برخوردار باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). نوروزی و همکاران (۱۳۹۵) در پژوهش خود که بر روی دانشجویان ایرانی انجام دادند، برای بررسی روایی پرسشنامه وسواس فکری-عملی از روش روایی محتوا استفاده کردند و نمره روایی ۰.۸۷ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار بیشتر از ۰.۷ است، روایی محتوایی پرسشنامه وسواس فکری-عملی فوآ و همکاران برای استفاده در جامعه ایرانی مورد تایید قرار می‌گیرد و نشان می‌دهد که گویه‌های پرسشنامه از توانایی لازم برای سنجش ابعاد مختلف وسواس فکری-عملی برخوردار هستند.

پایایی:

پایایی یک ابزار اندازه‌گیری بیانگر میزان دقت، ثبات و قابلیت اعتماد نتایج حاصل از آن در دفعات مختلف اجرا و در شرایط مشابه است و نشان می‌دهد که ابزار مورد نظر تا چه اندازه می‌تواند نتایج قابل اتکا و پایدار را ارائه دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). محمدی و همکاران (۱۳۹۷) در مطالعه‌ای که با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی پرسشنامه وسواس فکری-عملی بر روی دانشجویان ایرانی انجام دادند، برای تعیین پایایی از ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند و مقدار آن را ۰.۸۵ گزارش نمودند. با توجه به اینکه این مقدار بیشتر از ۰.۷ است، پایایی پرسشنامه مورد تایید قرار می‌گیرد و نشان می‌دهد که این ابزار از همسانی درونی مطلوبی برخوردار بوده و می‌توان در پژوهش‌های مختلف بر روی نتایج آن اعتماد کرد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه