پرسشنامه ذهن‌ آگاهی بائر و همکاران (۲۰۰۶)

مشخصات پرسشنامه ذهن‌آگاهی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه ذهن‌آگاهی

تعریف مفهومی

ذهن‌آگاهی به عنوان یک سازه روانشناختی چندبعدی تعریف می‌شود که به توانایی فرد در توجه آگاهانه، هدفمند و غیرقضاوتی به تجربیات لحظه حاضر اطلاق می‌گردد و شامل پنج مؤلفه اصلی مشاهده (توجه به احساسات درونی و محرک‌های بیرونی)، توصیف (برچسب‌گذاری کلامی تجربیات)، عمل همراه با آگاهی (تمرکز بر فعالیت فعلی)، عدم قضاوت (پذیرش غیرقضاوتی تجربه) و عدم واکنش (اجازه دادن به افکار و احساسات برای آمدن و رفتن) می‌باشد که همگی در کاهش استرس، افزایش خودتنظیمی هیجانی و ارتقای سلامت روان نقش اساسی ایفا می‌کنند (بائر و همکاران، ۲۰۰۶).

تعریف عملیاتی

ذهن‌آگاهی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۳۹ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در پنج مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه مشاهده (محوریت توجه عمدی به احساسات درونی، محرک‌های خارجی و عناصر محیطی مانند صداها، بوها و احساسات جسمانی) با ۸ گویه: سوالات ۱، ۶، ۱۱، ۱۵، ۲۰، ۲۶، ۳۱، ۳۶

• مؤلفه توصیف (محوریت توانایی برچسب‌گذاری کلامی و بیان دقیق تجربیات، احساسات و افکار با استفاده از کلمات مناسب) با ۸ گویه: سوالات ۲، ۷، ۱۲، ۱۶، ۲۲، ۲۷، ۳۲، ۳۷

• مؤلفه عمل همراه با آگاهی (محوریت تمرکز بر فعالیت فعلی و اجتناب از حواس‌پرتی و انجام خودکار کارها) با ۸ گویه: سوالات ۵، ۸، ۱۳، ۱۸، ۲۳، ۲۸، ۳۴، ۳۸

• مؤلفه عدم قضاوت (محوریت پذیرش غیرقضاوتی تجربیات درونی و عدم سرزنش خود برای داشتن افکار و احساسات خاص) با ۸ گویه: سوالات ۳، ۱۰، ۱۴، ۱۷، ۲۵، ۳۰، ۳۵، ۳۹

• مؤلفه عدم واکنش (محوریت توانایی مشاهده افکار و احساسات ناراحت‌کننده بدون واکنش سریع و اجازه دادن به آنها برای آمدن و رفتن) با ۷ گویه: سوالات ۴، ۹، ۱۹، ۲۱، ۲۴، ۲۹، ۳۳

روایی و پایایی پرسشنامه ذهن‌آگاهی

روایی:

در حوزه ساخت و اعتباریابی ابزارهای سنجش در روانشناسی مثبت‌گرا و سلامت روان، یکی از شاخص‌های اساسی برای ارزیابی کیفیت یک پرسشنامه، میزان کارآمدی آن در اندازه‌گیری دقیق سازه مورد نظر است که نشان می‌دهد آیا گویه‌های پرسشنامه به درستی ابعاد مختلف متغیر را پوشش داده‌اند و آیا متخصصان حوزه روانشناسی و علوم شناختی بر محتوای آن توافق نظر دارند یا خیر (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). بائر و همکاران (۲۰۰۶) در فرآیند ساخت و استانداردسازی این پرسشنامه برای تعیین روایی آن از روش روایی محتوا و کسب نظر متخصصان روانشناسی بالینی و شناختی استفاده کردند که نمره روایی ۰.۸۷ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به مراتب از ۰.۷۰ بالاتر است، می‌توان با اطمینان بالا اظهار داشت که پرسشنامه ذهن‌آگاهی بائر و همکاران از روایی محتوایی بسیار مطلوبی برخوردار بوده و ابزاری مناسب برای سنجش دقیق این سازه در پژوهش‌های روانشناسی مثبت‌گرا، سلامت روان و مداخلات مبتنی بر ذهن‌آگاهی محسوب می‌شود.

پایایی:

در فرآیند سنجش و ارزیابی ابزارهای روانشناختی در حوزه خودآگاهی و تنظیم هیجانی، پایایی به عنوان یکی از مهم‌ترین معیارهای روانسنجی، نمایانگر میزان ثبات، هماهنگی درونی و تکرارپذیری نتایج حاصل از یک پرسشنامه در شرایط مشابه است که می‌تواند اعتماد پژوهشی و بالینی را نسبت به داده‌های گردآوری شده افزایش دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). بائر و همکاران (۲۰۰۶) به منظور بررسی پایایی پرسشنامه ذهن‌آگاهی از روش همسانی درونی و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند که مقدار این ضریب برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۶ و برای مؤلفه‌های مختلف در دامنه ۰.۷۸ تا ۰.۸۵ گزارش شد. با توجه به اینکه تمامی ضرایب بدست آمده به طور قابل توجهی از معیار ۰.۷۰ فراتر رفته‌اند، می‌توان با اطمینان بالا گفت که پرسشنامه ذهن‌آگاهی بائر و همکاران از پایایی بسیار مطلوبی برخوردار است و نتایج حاصل از آن برای استفاده در تشخیص سطح ذهن‌آگاهی، طرح‌های درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی و پژوهش‌های روانشناسی مثبت‌گرا قابل اعتماد و استناد می‌باشد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه