پرسشنامه استاندارد اختلال خواب پیترزبورگ 1980

مشخصات پرسشنامه اختلال خواب پیترزبورگ

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه اختلال خواب پیترزبورگ

تعریف مفهومی

اختلال خواب به عنوان یک سازه بالینی و روانشناختی چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه مشکلات مرتبط با کمیت، کیفیت و تداوم خواب اطلاق می‌گردد و شامل دشواری در به خواب رفتن، بیداری‌های مکرر شبانه، خواب ناآرام، کاهش مدت خواب مؤثر و اختلال در عملکرد روزانه است که همگی ریشه در عوامل فیزیولوژیک، روانشناختی و محیطی دارند (بویس و همکاران، ۱۹۸۰).

تعریف عملیاتی

اختلال خواب نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۱۸ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در هفت مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه کیفیت ذهنی خواب (توصیف کلی فرد از کیفیت خواب خود) با ۱ گویه: سوال ۹

• مؤلفه تاخیر در به خواب رفتن (زمان مورد نیاز برای به خواب رفتن و مشکلات مربوط به آن) با ۲ گویه: سوالات ۲، ۵الف

• مؤلفه طول مدت خواب واقعی (میزان ساعات خواب مؤثر در شب) با ۱ گویه: سوال ۴

• مؤلفه کفایت خواب (نسبت مدت خواب واقعی به کل زمان سپری شده در رختخواب) با ۳ گویه: سوالات ۱، ۳، ۴

• مؤلفه اختلال خواب (بیدار شدن‌های شبانه و مشکلات تنفسی و درد) با ۹ گویه: سوالات ۵ب، ۵ت، ۵پ، ۵ث، ۵ج، ۵چ، ۵ح، ۵خ، ۵د

• مؤلفه مصرف داروهای خواب‌آور (میزان استفاده از داروهای تجویزی یا بدون نسخه برای بهبود خواب) با ۱ گویه: سوال ۶

• مؤلفه عملکرد روزانه (مشکلات ناشی از بی‌خوابی در فعالیت‌های روزمره و اجتماعی) با ۲ گویه: سوالات ۷، ۸

روایی و پایایی پرسشنامه اختلال خواب پیترزبورگ

روایی:

روایی به این معناست که یک ابزار اندازه‌گیری تا چه میزان می‌تواند سازه مورد نظر را به درستی بسنجد و از محتوای متناسب با هدف پژوهش برخوردار باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در پژوهش‌های انجام شده در ایران، رحیمی و همکاران (۱۳۹۶) به منظور بررسی روایی این پرسشنامه از روش روایی محتوا استفاده کردند که بر اساس نظر متخصصان حوزه روانشناسی و پزشکی خواب، نمره روایی ۰.۸۶ به دست آمد. با توجه به اینکه مقدار محاسبه شده بیشتر از ۰.۷ است، می‌توان گفت که روایی محتوایی پرسشنامه اختلال خواب پیترزبورگ در جامعه ایرانی مورد تایید قرار گرفته و از قابلیت لازم برای اندازه‌گیری دقیق متغیر اختلال خواب برخوردار می‌باشد.

پایایی:

پایایی یک ابزار سنجش معرف میزان دقت، ثبات و همسانی نتایج حاصل از آن در شرایط مختلف و دفعات متعدد اندازه‌گیری است که نشان‌دهنده قابلیت اعتماد و تکرارپذیری ابزار می‌باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). کریمی و همکاران (۱۳۹۵) در مطالعه خود بر روی جامعه ایرانی، به منظور بررسی پایایی پرسشنامه اختلال خواب پیترزبورگ از روش ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند و ضریب پایایی ۰.۸۴ را برای کل پرسشنامه گزارش نمودند. با توجه به اینکه این مقدار بالاتر از ۰.۷ می‌باشد، پایایی پرسشنامه در سطح قابل قبولی قرار دارد و می‌توان از نتایج آن با اطمینان کافی در پژوهش‌های مختلف استفاده کرد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه