پرسشنامه تجزیه روان‌ تنی نیجنهویس و همکاران (۱۹۹۶)

مشخصات پرسشنامه تجزیه روان‌تنی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه تجزیه روان‌تنی

تعریف مفهومی

تجزیه روان‌تنی به عنوان یک سازه روانشناختی و بالینی چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه علائم جسمانی ناتوان‌کننده و اختلالات حسی-حرکتی اطلاق می‌گردد که ریشه روانشناختی داشته و نمی‌توان آن‌ها را به بیماری‌های ارگانیک یا آسیب‌های عصبی نسبت داد. این سازه شامل نشانه‌هایی نظیر اختلالات ادراکی (تغییر در بینایی، شنوایی و بویایی)، علائم حرکتی (فلج، کرختی و بی‌حسی)، مشکلات گوارشی و ادراری، و احساسات غیرعادی بدنی می‌باشد که در پاسخ به استرس‌ها و تعارضات روانشناختی بروز می‌یابند و به طور ناخودآگاه به صورت شکایات جسمانی تظاهر پیدا می‌کنند (نیجنهویس و همکاران، ۱۹۹۶).

تعریف عملیاتی

تجزیه روان‌تنی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۰ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در یک مؤلفه قابل محاسبه است. مؤلفه و سوالات مربوط به آن به صورت زیر است:

• مؤلفه تجزیه روان‌تنی (محوریت علائم جسمانی ناتوان‌کننده، اختلالات حسی-حرکتی، مشکلات ادراری و گوارشی، تغییرات ادراکی و احساسات غیرعادی بدنی) با ۲۰ گویه: سوالات ۱ تا ۲۰

روایی و پایایی پرسشنامه تجزیه روان‌تنی

روایی:

در حوزه ساخت و اعتباریابی ابزارهای سنجش در روانشناسی بالینی و آسیب‌شناسی روانی، یکی از شاخص‌های اساسی برای ارزیابی کیفیت یک پرسشنامه، میزان کارآمدی آن در اندازه‌گیری دقیق سازه مورد نظر است که نشان می‌دهد آیا گویه‌های پرسشنامه به درستی ابعاد مختلف متغیر بالینی را پوشش داده‌اند و آیا متخصصان حوزه روانشناسی و روانپزشکی بر محتوای آن توافق نظر دارند یا خیر (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). نیجنهویس و همکاران (۱۹۹۶) در فرآیند ساخت و استانداردسازی این پرسشنامه برای تعیین روایی آن از روش روایی محتوا و کسب نظر متخصصان روانشناسی بالینی و روانپزشکی استفاده کردند که نمره روایی ۰.۸۵ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به مراتب از ۰.۷۰ بالاتر است، می‌توان با اطمینان بالا اظهار داشت که پرسشنامه تجزیه روان‌تنی نیجنهویس و همکاران از روایی محتوایی مطلوبی برخوردار بوده و ابزاری مناسب برای سنجش دقیق این سازه در پژوهش‌های بالینی و تشخیصی محسوب می‌شود.

پایایی:

در فرآیند سنجش و ارزیابی ابزارهای روانشناختی در حوزه اختلالات جسمانی‌سازی و روان‌تنی، پایایی به عنوان یکی از مهم‌ترین معیارهای روانسنجی، نمایانگر میزان ثبات، هماهنگی درونی و تکرارپذیری نتایج حاصل از یک پرسشنامه در شرایط مشابه است که می‌تواند اعتماد بالینی و پژوهشی را نسبت به داده‌های گردآوری شده افزایش دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). نیجنهویس و همکاران (۱۹۹۶) به منظور بررسی پایایی پرسشنامه تجزیه روان‌تنی از روش همسانی درونی و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند که مقدار این ضریب برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۲ گزارش شد. با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل توجهی از معیار ۰.۷۰ فراتر رفته است، می‌توان با اطمینان بالا گفت که پرسشنامه تجزیه روان‌تنی نیجنهویس و همکاران از پایایی مطلوبی برخوردار است و نتایج حاصل از آن برای استفاده در تشخیص اختلالات روان‌تنی، طرح‌های درمانی و پژوهش‌های روانشناسی بالینی قابل اعتماد و استناد می‌باشد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه