پرسشنامه کیفیت خواب تامپسون و همکاران (2019)

مشخصات پرسشنامه کیفیت خواب تامپسون و همکاران

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه کیفیت خواب تامپسون و همکاران

تعریف مفهومی

کیفیت خواب به عنوان یک سازه چندبعدی و فیزیولوژیکی-روانشناختی تعریف می‌شود که به میزان رضایت فرد از الگوی خواب خود، شامل جنبه‌های مختلفی نظیر کارایی و شروع خواب، ثبات و تداوم خواب، بازگیری روزانه و سرحالی، عادات و بهداشت خواب، و راحتی و شرایط فیزیکی محیط خواب اطلاق می‌گردد و به عنوان یکی از شاخص‌های کلیدی سلامت جسمانی و روانی، بر عملکرد شناختی، تنظیم هیجانی و کیفیت کلی زندگی افراد تأثیر می‌گذارد (تامپسون و همکاران، ۲۰۱۹).

تعریف عملیاتی

کیفیت خواب نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۳۲ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در پنج مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه کارایی و شروع خواب (محوریت سرعت به خواب رفتن، آرامش ذهن و کیفیت بیداری صبحگاهی) با ۷ گویه: سوالات ۱، ۳، ۶، ۱۱، ۱۲، ۱۴ و ۲۳

• مؤلفه ثبات و تداوم خواب (محوریت عمق، بی‌وقفگی و عدم اختلالات خواب در طول شب) با ۶ گویه: سوالات ۴، ۸، ۱۵، ۱۷، ۲۵ و ۳۱

• مؤلفه بازگیری روزانه و سرحالی (محوریت احساس انرژی، هوشیاری و عدم خستگی در طول روز) با ۷ گویه: سوالات ۲، ۱۰، ۱۸، ۲۰، ۲۴، ۲۶ و ۲۹

• مؤلفه عادات و بهداشت خواب (محوریت روتین منظم خواب، محدودیت کافئین و استفاده از وسایل الکترونیکی) با ۶ گویه: سوالات ۹، ۱۳، ۱۶، ۱۹، ۲۷ و ۳۲

• مؤلفه راحتی و شرایط فیزیکی (محوریت کیفیت محیط خواب، راحتی وسایل و عدم اختلالات جسمانی) با ۶ گویه: سوالات ۵، ۷، ۲۱، ۲۲، ۲۸ و ۳۰

روایی و پایایی پرسشنامه کیفیت خواب تامپسون و همکاران

روایی:

در حوزه روانشناسی سلامت و پزشکی خواب، روایی به عنوان یکی از معیارهای اساسی کیفیت ابزارهای اندازه‌گیری، به توانایی یک پرسشنامه در سنجش دقیق و معتبر سازه پیچیده و چندبعدی کیفیت خواب اشاره دارد و نشان می‌دهد که نمرات به دست آمده از ابزار، بازتابی واقعی از الگوی خواب، اختلالات آن و تأثیرات روزانه فرد هستند و نه عواملی مانند تمایل به پاسخ‌دهی مطلوب یا ویژگی‌های شخصیتی نامرتبط (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). نوروزی و همکاران (۱۴۰۰) در پژوهشی که با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی نسخه فارسی این پرسشنامه در جمعیت بزرگسالان ایرانی انجام دادند، برای ارزیابی روایی از روش روایی محتوا استفاده کردند که بر اساس آن، نمره روایی محتوایی معادل ۰.۸۵ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل توجهی بالاتر از معیار تعیین شده (۰.۷) است، می‌توان اطمینان داشت که پرسشنامه کیفیت خواب تامپسون و همکاران از روایی محتوایی مطلوبی برخوردار بوده و می‌تواند ابزاری معتبر برای سنجش کیفیت خواب در پژوهش‌های روانشناسی سلامت، پزشکی خواب و علوم رفتاری در ایران محسوب شود.

پایایی:

پایایی یک ابزار اندازه‌گیری، به درجه ثبات، دقت و همسانی درونی نتایجی اشاره دارد که از طریق آن به دست می‌آید و به پژوهشگر این تضمین را می‌دهد که در صورت اجرای مجدد پرسشنامه در شرایط مشابه، نتایج یکسانی حاصل خواهد شد و تغییرات در نمرات، عمدتاً ناشی از تفاوت‌های واقعی در کیفیت خواب افراد است و نه خطای تصادفی یا نوسانات موقعیتی (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). کریمی و همکاران (۱۳۹۹) در تحقیق خود با هدف تعیین قابلیت اعتماد این ابزار در نمونه‌ای از کارکنان و دانشجویان دانشگاه‌های تهران، از ضریب آلفای کرونباخ برای برآورد پایایی استفاده کردند که ضریب به دست آمده برای کل پرسشنامه معادل ۰.۸۸ و برای مؤلفه‌های آن بین ۰.۸۴ تا ۰.۸۷ گزارش شد. با عنایت به اینکه این ضرایب به مراتب بیشتر از آستانه قابل قبول (۰.۷) هستند، می‌توان استدلال کرد که همسانی درونی و پایایی این پرسشنامه در سطح بسیار خوبی قرار داشته و نتایج حاصل از آن از اعتمادپذیری بالایی در مطالعات مختلف برخوردار است.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه