پرسشنامه استاندارد هراس اجتماعی مشاوری 1381

مشخصات پرسشنامه استاندارد هراس اجتماعی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد هراس اجتماعی

تعریف مفهومی

هراس اجتماعی به عنوان یک اختلال روانشناختی فراگیر و ناتوان‌کننده تعریف می‌شود که با ترس شدید و مداوم از موقعیت‌های اجتماعی یا عملکردی همراه است و فرد به طور مستمر نگران قضاوت منفی، شرمساری، تحقیر یا طرد شدن توسط دیگران می‌باشد. این سازه چندبعدی شامل مؤلفه‌های شناختی (افکار منفی درباره خود و دیگران)، رفتاری (اجتناب از موقعیت‌های اجتماعی) و فیزیولوژیکی (علائم جسمانی مانند تعریق، تپش قلب و سرخ شدن) است که به صورت تعاملی بر عملکرد فرد در عرصه‌های مختلف زندگی تأثیر می‌گذارند (مشاوری، ۱۳۸۱).

تعریف عملیاتی

هراس اجتماعی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۳۸ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این پرسشنامه دارای ساختار تک عاملی بوده و تمامی گویه‌ها به صورت مستقیم میزان هراس اجتماعی را در ابعاد مختلف شامل ترس از موقعیت‌های اجتماعی، اجتناب از تعاملات بین فردی، نگرانی از قضاوت دیگران، اضطراب عملکردی و نشانه‌های جسمانی اندازه‌گیری می‌کنند. گویه‌های این ابزار طیف گسترده‌ای از موقعیت‌های هراس‌زا مانند سخنرانی در جمع، ارتباط با غریبه‌ها، مورد انتقاد قرار گرفتن، قرار گرفتن در کانون توجه، ابراز احساسات، روابط با جنس مخالف و موقعیت‌های اجتماعی جدید را پوشش می‌دهند و بر اساس مجموع نمرات کسب شده در تمامی گویه‌ها، شدت هراس اجتماعی فرد مشخص می‌گردد.

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد هراس اجتماعی

روایی:

در حوزه روان‌سنجی، روایی به این معناست که یک ابزار اندازه‌گیری تا چه میزان می‌تواند سازه یا ویژگی مورد نظر را به طور دقیق و بدون خطا مورد سنجش قرار دهد و از محتوایی جامع و متناسب با هدف پژوهش برخوردار است (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). مشاوری (۱۳۸۱) در فرآیند ساخت و اعتباریابی این پرسشنامه، برای تعیین روایی از روش روایی محتوایی استفاده نمود و با بهره‌گیری از نظرات متخصصان حوزه روانشناسی بالینی و روانسنجی، نسبت به بررسی تناسب، جامعیت و ارتباط هر یک از گویه‌ها با سازه هراس اجتماعی اقدام گردید. نتایج این بررسی نشان داد که تمامی ۳۸ گویه از لحاظ محتوایی با هدف پرسشنامه همخوانی داشته و نمره روایی محتوایی کسب شده ۰.۸۶ گزارش شده است. با توجه به اینکه این مقدار از ۰.۷ بالاتر است، روایی محتوایی پرسشنامه هراس اجتماعی مورد تایید قرار می‌گیرد و می‌توان از آن به عنوان ابزاری معتبر در پژوهش‌های مرتبط با اضطراب اجتماعی استفاده نمود.

پایایی:

پایایی یک ابزار سنجش به معنای میزان دقت، ثبات و قابلیت اعتماد نتایج حاصل از آن در شرایط متفاوت و دفعات مختلف اجرا است که نشان‌دهنده یکسانی اندازه‌گیری‌ها و عاری بودن از خطاهای تصادفی می‌باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). مشاوری (۱۳۸۱) برای بررسی پایایی پرسشنامه هراس اجتماعی از روش همسانی درونی با استفاده از محاسبه ضریب آلفای کرونباخ بهره گرفت و این ضریب را برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۴ گزارش نمود. همچنین پایایی این ابزار از طریق روش بازآزمایی با فاصله زمانی معین نیز مورد بررسی قرار گرفت که همبستگی معناداری بین نمرات دو نوبت اجرا مشاهده گردید. با توجه به اینکه ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شده (۸۴/۰) به طور قابل توجهی از معیار ۰.۷ بزرگتر است، پایایی پرسشنامه هراس اجتماعی تایید شده و می‌تواند نتایج قابل اعتمادی را در جوامع مختلف و پژوهش‌های گوناگون ارائه دهد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه