پرسشنامه اضطراب اجتماعی جرابک (1996)

مشخصات پرسشنامه اضطراب اجتماعی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه اضطراب اجتماعی

تعریف مفهومی

اضطراب اجتماعی به عنوان یک سازه روانشناختی چندبعدی در حوزه روانشناسی بالینی و سلامت روان تعریف می‌شود که به مجموعه ای از احساسات ناخوشایند، ترس‌های شدید و واکنش‌های فیزیولوژیکی و رفتاری در موقعیت‌های اجتماعی یا عملکردی اشاره دارد که فرد از آن‌ها بیم دارد و شامل پنج مؤلفه اصلی ترس از بیگانگان (نگرانی از تعامل با افراد ناآشنا)، ترس از ارزیابی توسط دیگران (نگرانی از قضاوت و انتقاد دیگران)، ترس از صحبت کردن در جمع (اضطراب در موقعیت‌های سخنرانی و بیان عمومی)، ترس از انزوای اجتماعی (نگرانی از طرد شدن و تنهایی) و ترس از آشکار شدن علایم اضطراب (نگرانی از بروز نشانه‌های فیزیکی اضطراب در جمع) است که می‌تواند عملکرد اجتماعی، تحصیلی و شغلی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد (جرابک، ۱۹۹۶).

تعریف عملیاتی

اضطراب اجتماعی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۵ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در پنج مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه ترس از بیگانگان (نگرانی، ترس و احساس ناتوانی در مواجهه با افراد ناآشنا و جدید) با ۸ گویه: سوالات ۳، ۴، ۵، ۸، ۱۲، ۱۳، ۱۵، ۱۷

• مؤلفه ترس از ارزیابی توسط دیگران (نگرانی از قضاوت، انتقاد و ارزیابی منفی دیگران در موقعیت‌های اجتماعی) با ۴ گویه: سوالات ۱۶، ۱۹، ۲۱، ۲۲

• مؤلفه ترس از صحبت کردن در جمع (اضطراب، ترس و ناتوانی در بیان کلامی و سخنرانی در جمع) با ۴ گویه: سوالات ۱، ۱۸، ۲۳، ۲۴

• مؤلفه ترس از انزوای اجتماعی (احساس تنهایی، دوری از جمع و اجتناب از موقعیت‌های اجتماعی شلوغ) با ۵ گویه: سوالات ۲، ۷، ۹، ۲۰، ۲۵

• مؤلفه ترس از آشکار شدن علایم اضطراب (نگرانی از بروز نشانه‌های فیزیکی اضطراب مانند لرزش، تعریق و قرمزی در جمع) با ۴ گویه: سوالات ۶، ۱۰، ۱۱، ۱۴

روایی و پایایی پرسشنامه اضطراب اجتماعی

روایی:

برای اطمینان از اینکه ابزار اندازه‌گیری توانسته است پنج مؤلفه اساسی اضطراب اجتماعی یعنی ترس از بیگانگان، ترس از ارزیابی توسط دیگران، ترس از صحبت کردن در جمع، ترس از انزوای اجتماعی و ترس از آشکار شدن علایم اضطراب را به درستی پوشش دهد و سازه اصلی را با دقت مورد سنجش قرار دهد، مفهوم روایی به کار گرفته می‌شود که به معنای توانایی ابزار در اندازه‌گیری دقیق آنچه برای اندازه‌گیری طراحی شده است، می‌باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). رضایی و همکاران (۱۴۰۰) در یک پژوهش جامع بر روی ۳۲۰ دانشجو و بزرگسال در شهرهای مختلف ایران، به منظور بررسی اعتبار این پرسشنامه از روش روایی محتوا استفاده کردند و با بهره‌گیری از نظرات متخصصان حوزه روانشناسی بالینی و سلامت، تناسب هر گویه را با مؤلفه‌های پنج‌گانه اضطراب اجتماعی مورد ارزیابی دقیق قرار دادند. نمره روایی محتوایی به دست آمده در این پژوهش ۰.۸۵ گزارش شده است که با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل توجهی بالاتر از حد استاندارد ۰.۷ می‌باشد، نشان‌دهنده روایی محتوایی مطلوب و قابل قبول این ابزار برای سنجش اضطراب اجتماعی در جمعیت‌های مختلف است.

پایایی:

پایایی به عنوان یکی از معیارهای بنیادین کیفیت یک ابزار سنجش، بیانگر میزان دقت، ثبات، یکنواختی و قابلیت اعتماد نتایج حاصل از آن در شرایط یکسان است و نشان می‌دهد که ابزار تا چه اندازه می‌تواند نتایج پایدار و تکرارپذیری را در دفعات مختلف اندازه‌گیری ارائه دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). احمدی و همکاران (۱۳۹۹) در پژوهشی که بر روی ۲۸۰ دانشجوی دانشگاه‌های تهران انجام شد، برای بررسی قابلیت اعتماد پرسشنامه اضطراب اجتماعی از ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند و ضریب پایایی ۰.۸۹ را برای کل پرسشنامه به دست آوردند. این مقدار که به طور چشمگیری بالاتر از معیار پذیرش ۰.۷ است، حاکی از همسانی درونی بسیار مطلوب و پایایی عالی این ابزار می‌باشد و کاربرد گسترده آن را در پژوهش‌های مرتبط با روانشناسی بالینی، سلامت روان و اختلالات اضطرابی به خوبی توجیه می‌کند.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه