پرسشنامه استاندارد نیازهای بنیادین روانشناختی دسی و رایان 2004

مشخصات پرسشنامه نیازهای بنیادین روانشناختی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه نیازهای بنیادین روانشناختی

تعریف مفهومی

نیازهای بنیادین روانشناختی به عنوان یک سازه انگیزشی و روانشناختی چندبعدی تعریف می‌شود که به سه نیاز ذاتی و جهانی انسان شامل نیاز به خودمختاری (احساس انتخاب و اراده در رفتار)، نیاز به شایستگی (احساس توانمندی و کارآمدی در انجام فعالیت‌ها) و نیاز به ارتباط (احساس تعلق، صمیمیت و ارتباط با دیگران) اطلاق می‌گردد که ریشه در طبیعت انسان، تجارب اجتماعی و بافت‌های فرهنگی دارد و تأمین این نیازها برای بهزیستی روانشناختی، انگیزش درونی و سلامت روان ضروری است (دسی و رایان، ۲۰۰۴).

تعریف عملیاتی

نیازهای بنیادین روانشناختی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۱ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در سه مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه شایستگی (محوریت احساس توانمندی، کارآمدی و تسلط بر فعالیت‌ها و مهارت‌ها) با ۶ گویه: سوالات ۳، ۵، ۱۰، ۱۳، ۱۵، ۱۹

• مؤلفه خودمختاری (محوریت احساس آزادی، انتخاب و اراده در تصمیم‌گیری‌ها و رفتارهای روزمره) با ۷ گویه: سوالات ۱، ۴، ۸، ۱۱، ۱۴، ۱۷، ۲۰

• مؤلفه ارتباط (محوریت احساس تعلق، صمیمیت و ارتباط مؤثر با دیگران و افراد مهم زندگی) با ۸ گویه: سوالات ۲، ۶، ۷، ۹، ۱۲، ۱۶، ۱۸، ۲۱

روایی و پایایی پرسشنامه نیازهای بنیادین روانشناختی

روایی:

به منظور اطمینان از اینکه ابزار اندازه‌گیری بتواند سازه مورد نظر را با دقت بالا بسنجد، مفهوم روایی مورد بررسی قرار گرفته است. روایی به این معناست که ابزار اندازه‌گیری تا چه میزان می‌تواند صفت یا ویژگی مورد نظر را به طور دقیق و بدون خطا اندازه‌گیری کند و از محتوای متناسب با آن سازه برخوردار باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). احمدی و همکاران (۱۳۹۵) در پژوهش خود که بر روی دانشجویان ایرانی انجام دادند، برای بررسی روایی پرسشنامه نیازهای بنیادین روانشناختی از روش روایی محتوا استفاده کردند و نمره روایی ۰.۸۶ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار بیشتر از ۰.۷ است، روایی محتوایی پرسشنامه نیازهای بنیادین روانشناختی دسی و رایان برای استفاده در جامعه ایرانی مورد تایید قرار می‌گیرد و نشان می‌دهد که گویه‌های پرسشنامه از توانایی لازم برای سنجش ابعاد مختلف نیازهای بنیادین روانشناختی برخوردار هستند.

پایایی:

پایایی یک ابزار اندازه‌گیری بیانگر میزان دقت، ثبات و قابلیت اعتماد نتایج حاصل از آن در دفعات مختلف اجرا و در شرایط مشابه است و نشان می‌دهد که ابزار مورد نظر تا چه اندازه می‌تواند نتایج قابل اتکا و پایدار را ارائه دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). کریمی و همکاران (۱۳۹۷) در مطالعه‌ای که با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی پرسشنامه نیازهای بنیادین روانشناختی بر روی دانشجویان ایرانی انجام دادند، برای تعیین پایایی از ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند و مقدار آن را ۰.۸۴ گزارش نمودند. با توجه به اینکه این مقدار بیشتر از ۰.۷ است، پایایی پرسشنامه مورد تایید قرار می‌گیرد و نشان می‌دهد که این ابزار از همسانی درونی مطلوبی برخوردار بوده و می‌توان در پژوهش‌های مختلف بر روی نتایج آن اعتماد کرد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه