پرسشنامه جدایی روانشناختی دانشجویان هافمن (1984)

مشخصات پرسشنامه جدایی روانشناختی دانشجویان

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه جدایی روانشناختی دانشجویان

تعریف مفهومی

جدایی روانشناختی به عنوان یک سازه روانشناختی و تحولی چندبعدی در حوزه روانشناسی رشد و خانواده تعریف می‌شود که به فرآیند تدریجی استقلال یابی، تفکیک و تمایز هویت فرد از خانواده مبدا (به ویژه والدین) اشاره دارد و شامل چهار مؤلفه اصلی استقلال کنشی (توانایی انجام امور شخصی بدون نیاز به راهنمایی والدین)، استقلال نگرشی (داشتن باورها و ارزش‌های مستقل از والدین)، استقلال تعارضی (رهایی از احساسات منفی مانند گناه، خشم و وابستگی بیمارگونه) و استقلال هیجانی (عدم نیاز به تأیید و حمایت عاطفی والدین) است که برای دستیابی به هویت بزرگسالی سالم و عملکرد مؤثر در روابط بین‌فردی ضروری است (هافمن، ۱۹۸۴).

تعریف عملیاتی

جدایی روانشناختی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۱۲۴ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در هشت مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه استقلال کنشی از مادر (توانایی انجام امور شخصی و تصمیم‌گیری بدون نیاز به راهنمایی مادر) با ۱۲ گویه: سوالات ۴، ۹، ۱۳، ۱۷، ۲۶، ۲۹، ۳۴، ۳۹، ۴۴، ۴۹، ۵۴، ۵۸

• مؤلفه استقلال نگرشی از مادر (داشتن باورها، ارزش‌ها و عقاید مستقل از مادر) با ۱۴ گویه: سوالات ۳، ۸، ۱۲، ۱۶، ۲۰، ۲۵، ۲۸، ۳۳، ۳۸، ۴۳، ۴۸، ۵۳، ۵۷، ۶۲

• مؤلفه استقلال تعارضی از مادر (رهایی از احساسات منفی مانند گناه، خشم و وابستگی بیمارگونه به مادر) با ۲۰ گویه: سوالات ۱، ۵، ۶، ۷، ۱۴، ۱۵، ۱۸، ۱۹، ۲۳، ۲۴، ۲۷، ۳۰، ۳۲، ۳۶، ۴۰، ۴۲، ۴۶، ۵۰، ۵۲، ۶۱

• مؤلفه استقلال هیجانی از مادر (عدم نیاز به تأیید، حمایت عاطفی و نزدیکی بیش از حد به مادر) با ۱۳ گویه: سوالات ۲، ۱۰، ۳۱، ۳۵، ۳۷، ۴۱، ۴۵، ۴۷، ۵۱، ۵۵، ۵۶، ۵۹، ۶۰

• مؤلفه استقلال تعارضی از پدر (رهایی از احساسات منفی مانند گناه، خشم و وابستگی بیمارگونه به پدر) با ۲۰ گویه: سوالات ۶۳، ۶۷، ۶۸، ۶۹، ۷۶، ۷۷، ۸۰، ۸۱، ۸۵، ۸۶، ۸۹، ۹۲، ۹۴، ۹۸، ۱۰۲، ۱۰۴، ۱۰۸، ۱۱۲، ۱۱۴، ۱۲۳

• مؤلفه استقلال هیجانی از پدر (عدم نیاز به تأیید، حمایت عاطفی و نزدیکی بیش از حد به پدر) با ۱۱ گویه: سوالات ۶۴، ۷۲، ۹۳، ۹۷، ۹۹، ۱۰۳، ۱۰۷، ۱۰۹، ۱۱۳، ۱۱۷، ۱۲۲

• مؤلفه استقلال نگرشی از پدر (داشتن باورها، ارزش‌ها و عقاید مستقل از پدر) با ۱۴ گویه: سوالات ۶۵، ۷۰، ۷۴، ۷۸، ۸۲، ۸۷، ۹۰، ۹۵، ۱۰۰، ۱۰۵، ۱۱۰، ۱۱۵، ۱۱۹، ۱۲۴

• مؤلفه استقلال کنشی از پدر (توانایی انجام امور شخصی و تصمیم‌گیری بدون نیاز به راهنمایی پدر) با ۱۲ گویه: سوالات ۶۶، ۷۱، ۷۵، ۷۹، ۸۸، ۹۱، ۹۶، ۱۰۱، ۱۰۶، ۱۱۱، ۱۱۶، ۱۲۰

روایی و پایایی پرسشنامه جدایی روانشناختی دانشجویان

روایی:

برای اطمینان از اینکه ابزار اندازه‌گیری توانسته است ابعاد هشت‌گانه و پیچیده جدایی روانشناختی را بر اساس مدل هافمن به درستی پوشش دهد و سازه اصلی را با دقت مورد سنجش قرار دهد، مفهوم روایی به کار گرفته می‌شود که به معنای توانایی ابزار در اندازه‌گیری دقیق آنچه برای اندازه‌گیری طراحی شده است، می‌باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). رضایی و همکاران (۱۴۰۰) در یک پژوهش جامع بر روی ۴۲۰ دانشجوی مقطع کارشناسی از دانشگاه‌های مختلف ایران، به منظور بررسی اعتبار این پرسشنامه از روش روایی محتوا استفاده کردند و با بهره‌گیری از نظرات متخصصان حوزه روانشناسی رشد، خانواده و مشاوره، تناسب هر گویه را با مؤلفه‌های هشت‌گانه جدایی روانشناختی مورد ارزیابی دقیق قرار دادند. نمره روایی محتوایی به دست آمده در این پژوهش ۰.۸۷ گزارش شده است که با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل توجهی بالاتر از حد استاندارد ۰.۷ می‌باشد، نشان‌دهنده روایی محتوایی مطلوب و قابل قبول این ابزار برای سنجش جدایی روانشناختی در جمعیت دانشجویی و سایر گروه‌های سنی است.

پایایی:

پایایی به عنوان یکی از معیارهای بنیادین کیفیت یک ابزار سنجش، بیانگر میزان دقت، ثبات، یکنواختی و قابلیت اعتماد نتایج حاصل از آن در شرایط یکسان است و نشان می‌دهد که ابزار تا چه اندازه می‌تواند نتایج پایدار و تکرارپذیری را در دفعات مختلف اندازه‌گیری ارائه دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). احمدی و همکاران (۱۳۹۹) در پژوهشی که بر روی ۳۵۰ دانشجوی دانشگاه‌های تهران انجام شد، برای بررسی قابلیت اعتماد پرسشنامه جدایی روانشناختی از ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند و ضریب پایایی ۰.۹۴ را برای کل پرسشنامه به دست آوردند. این مقدار که به طور چشمگیری بالاتر از معیار پذیرش ۰.۷ است، حاکی از همسانی درونی فوق‌العاده عالی و پایایی بسیار مطلوب این ابزار می‌باشد و کاربرد گسترده آن را در پژوهش‌های مرتبط با روانشناسی رشد، مشاوره خانواده و سلامت روان دانشجویان به خوبی توجیه می‌کند.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه