پرسشنامه استاندارد هوش اخلاقی لنیک و کیل(2005)

مشخصات پرسشنامه هوش اخلاقی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه هوش اخلاقی

تعریف مفهومی

هوش اخلاقی به عنوان یک سازه روانشناختی چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه توانایی‌ها، ظرفیت‌ها و شایستگی‌های فرد برای تشخیص درست از نادرست، اتخاذ تصمیمات اخلاقی و عمل بر اساس اصول و ارزش‌های انسانی و اخلاقی در موقعیت‌های مختلف زندگی و کار اطلاق می‌گردد. این سازه شامل ابعاد مهمی چون درستکاری، مسئولیت‌پذیری، گذشت و دلسوزی است که نقش اساسی در شکل‌گیری رفتارهای اخلاقی و حرفه‌ای افراد در محیط‌های سازمانی و اجتماعی ایفا می‌کند (لنیک و کیل، ۲۰۰۵).

تعریف عملیاتی

هوش اخلاقی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۰ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در چهار مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه درستکاری (محوریت پایبندی به ارزش‌ها، راستگویی و رفتار مبتنی بر اصول اخلاقی) با ۶ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶

• مؤلفه مسئولیت‌پذیری (محوریت پذیرش پیامدهای اعمال، پاسخگویی و تعهد به وظایف) با ۶ گویه: سوالات ۷، ۸، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲

• مؤلفه گذشت (محوریت بخشش خطاهای خود و دیگران و نگاه به اشتباهات به عنوان فرصت یادگیری) با ۴ گویه: سوالات ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶

• مؤلفه دلسوزی (محوریت توجه به نیازهای دیگران، حمایت و همدلی با همکاران) با ۴ گویه: سوالات ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰

روایی و پایایی پرسشنامه هوش اخلاقی

روایی:

اعتبار و دقت این ابزار اندازه‌گیری به این معناست که پرسشنامه هوش اخلاقی تا چه حد توانسته است سازه نظری مورد نظر یعنی ظرفیت‌های اخلاقی افراد را به درستی و با دقت کافی مورد سنجش قرار دهد و محتوای آن از جامعیت و هماهنگی لازم با ابعاد مختلف هوش اخلاقی برخوردار باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). محمدی و همکاران (۱۳۹۷) در پژوهشی که با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی پرسشنامه هوش اخلاقی لنیک و کیل در بستر سازمان‌های ایرانی انجام دادند، از روش روایی محتوا برای تعیین اعتبار این ابزار استفاده کردند و نمره روایی ۰.۸۶ به دست آمد. با عنایت به اینکه این مقدار به طور چشمگیری از حد نصاب ۰.۷ بالاتر است، می‌توان ابراز داشت که روایی محتوایی پرسشنامه هوش اخلاقی برای استفاده در پژوهش‌های داخلی از درجه اعتبار مطلوب و قابل قبولی برخوردار بوده و قابلیت اندازه‌گیری دقیق متغیر مورد نظر را دارا می‌باشد.

پایایی:

ثبات و قابلیت اتکای این پرسشنامه به معنای آن است که نتایج حاصل از اجرای آن در شرایط مشابه و در زمان‌های مختلف، از دقت و پایداری لازم برخوردار بوده و گویه‌های آن به صورت هماهنگ و منسجم، سازه هوش اخلاقی را اندازه‌گیری می‌کنند (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). رضایی و همکاران (۱۳۹۶) در یک مطالعه معتبر که به منظور بررسی قابلیت اعتماد نسخه فارسی پرسشنامه هوش اخلاقی در میان کارکنان سازمان‌های دولتی صورت گرفت، با بهره‌گیری از روش آماری آلفای کرونباخ، ضریب پایایی کل پرسشنامه را ۰.۸۷ محاسبه کردند. این ضریب نه تنها از معیار استاندارد ۰.۷ بسیار بالاتر است، بلکه بیانگر همسانی درونی عالی و قابلیت اعتماد بسیار خوب این ابزار برای ارزیابی هوش اخلاقی در جوامع مختلف می‌باشد. بنابراین می‌توان با اطمینان خاطر از پایایی مطلوب این پرسشنامه در طرح‌های پژوهشی و مطالعات سازمانی بهره برد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه