پرسشنامه استاندارد پنج عامل بزرگ شخصيت گولدبرگ 1999

مشخصات پرسشنامه استاندارد پنج عامل بزرگ شخصيت گولدبرگ

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد پنج عامل بزرگ شخصيت گولدبرگ

تعریف مفهومی

پنج عامل بزرگ شخصیت به عنوان یک مدل روانشناختی و ساختاری چندبعدی در نظریه شخصیت تعریف می‌شود که بر اساس آن، شخصیت انسان از پنج بُعد اساسی و نسبتاً پایدار تشکیل شده است که شامل برون‌گرایی (تمایل به تعاملات اجتماعی و انرژی مثبت)، توافق‌پذیری (گرایش به همدلی، اعتماد و همکاری)، وظیفه‌شناسی (سازمان‌یافتگی، انضباط و هدف‌گرایی)، ثبات هیجانی (کنترل عواطف و عدم آسیب‌پذیری در برابر استرس) و گشودگی به تجربه (خلاقیت، کنجکاوی و پذیرش ایده‌های نو) است که می‌تواند بر رفتار، نگرش‌ها و سبک زندگی افراد تأثیر بگذارد (گولدبرگ، ۱۹۹۹).

تعریف عملیاتی

پنج عامل بزرگ شخصیت نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۵۰ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در پنج مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه برون‌گرایی (محوریت تعاملات اجتماعی، پرحرفی و تمایل به مرکز توجه بودن) با ۱۰ گویه: سوالات ۱، ۶، ۱۱، ۱۶، ۲۱، ۲۶، ۳۱، ۳۶، ۴۱، ۴۶

• مؤلفه توافق‌پذیری (محوریت همدلی، دل‌رحمی و اهمیت دادن به دیگران) با ۱۰ گویه: سوالات ۲، ۷، ۱۲، ۱۷، ۲۲، ۲۷، ۳۲، ۳۷، ۴۲، ۴۷

• مؤلفه وظیفه‌شناسی (محوریت نظم، دقت، برنامه‌ریزی و انجام وظایف) با ۱۰ گویه: سوالات ۳، ۸، ۱۳، ۱۸، ۲۳، ۲۸، ۳۳، ۳۸، ۴۳، ۴۸

• مؤلفه ثبات هیجانی (محوریت آرامش، عدم نگرانی و کنترل خلق و خو) با ۱۰ گویه: سوالات ۴، ۹، ۱۴، ۱۹، ۲۴، ۲۹، ۳۴، ۳۹، ۴۴، ۴۹

• مؤلفه گشودگی به تجربه (محوریت خلاقیت، تخیل و پذیرش ایده‌های جدید) با ۱۰ گویه: سوالات ۵، ۱۰، ۱۵، ۲۰، ۲۵، ۳۰، ۳۵، ۴۰، ۴۵، ۵۰

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد پنج عامل بزرگ شخصيت گولدبرگ

روایی:

در این پرسشنامه، روایی به معنای توانایی ابزار در سنجش دقیق و جامع پنج بُعد اصلی شخصیت شامل برون‌گرایی، توافق‌پذیری، وظیفه‌شناسی، ثبات هیجانی و گشودگی به تجربه است که نشان می‌دهد آیا گویه‌های طراحی شده، تمامی جنبه‌های این سازه روانشناختی پیچیده را به درستی پوشش می‌دهند یا خیر (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در پژوهش‌های انجام شده در ایران، آبیار (۱۳۹۷) به منظور بررسی روایی این پرسشنامه از روش روایی محتوا استفاده کرد و شاخص روایی محتوایی (CVI) را برای تمامی سوالات محاسبه نمود. نتایج این بررسی نشان داد که نمره روایی محتوایی پرسشنامه برابر با ۰.۸۷ به دست آمده است. با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل توجهی بالاتر از حد استاندارد ۰.۷ می‌باشد، می‌توان نتیجه گرفت که پرسشنامه پنج عامل بزرگ شخصیت گولدبرگ از اعتبار محتوایی کافی برای سنجش این مفهوم در جامعه ایرانی برخوردار بوده و گویه‌های آن به خوبی ابعاد مختلف این سازه را پوشش می‌دهند.

پایایی:

پایایی یک مقیاس به معنای میزان ثبات، دقت و هماهنگی درونی نتایجی است که از طریق آن در شرایط مشابه به دست می‌آید و مشخص می‌کند که آیا ابزار اندازه‌گیری می‌تواند نتایج قابل اعتماد و تکرارپذیری را ارائه دهد یا خیر (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). گلدبرگ (۱۹۹۹) در مطالعه اولیه خود برای سنجش پایایی این ابزار از روش ضریب آلفای کرونباخ استفاده کرد که ضرایب پایایی برای هر یک از پنج عامل شخصیت بالاتر از ۰.۷۵ گزارش شد. همچنین در پژوهش آبیار (۱۳۹۷) در جامعه ایرانی، ضریب آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۶ به دست آمد که نشان از همسانی درونی بالای گویه‌ها دارد. با توجه به اینکه این مقدار به طور چشمگیری از سطح معیار قابل قبول (۰.۷) فراتر است، می‌توان اذعان داشت که پرسشنامه پنج عامل بزرگ شخصیت گولدبرگ از قابلیت اعتماد و همسانی درونی بسیار بالایی برخوردار بوده و برای استفاده در پژوهش‌های علمی و کاربردی در حوزه روانشناسی شخصیت، روانشناسی بالینی و علوم رفتاری، ابزاری مناسب و معتبر به شمار می‌رود.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه