پرسشنامه بزهکاری نوجوانان شامبیاتی 1379

مشخصات پرسشنامه بزهکاری نوجوانان

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه بزهکاری نوجوانان

تعریف مفهومی

بزهکاری نوجوانان به عنوان یک پدیده اجتماعی و روانشناختی چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه رفتارهای انحرافی، ضداجتماعی و مغایر با قوانین و هنجارهای جامعه اطلاق می‌گردد که توسط افراد در دوران نوجوانی انجام می‌شود. این رفتارها ریشه در تعامل پیچیده عوامل فردی، خانوادگی، آموزشی، همسالان و محیط اجتماعی داشته و تحت تأثیر فشارهای اجتماعی، ضعف کنترل اجتماعی، همنشینی با افراد بزهکار و ناکامی‌های تحصیلی و شغلی شکل می‌گیرد (شامبیاتی، ۱۳۷۹).

تعریف عملیاتی

بزهکاری نوجوانان نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۶۱ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در چهار مؤلفه اصلی زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه احساس فشار اجتماعی (محوریت درک فرد از موانع و محدودیت‌های اجتماعی، اقتصادی و تحصیلی در مسیر دستیابی به اهداف) با ۱۶ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲، ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶

• مؤلفه کنترل اجتماعی (شامل چهار زیرمؤلفه وابستگی به معلمان، وابستگی به والدین، وابستگی به دوستان، تعهد، مشغولیت و اعتقاد) با ۳۵ گویه: سوالات ۱۷ تا ۵۱

• زیرمؤلفه وابستگی به معلمان (محوریت ارتباط عاطفی و احترام به معلمان) با ۳ گویه: سوالات ۱۷، ۱۸، ۱۹

• زیرمؤلفه وابستگی به والدین (محوریت ارتباط عاطفی، اعتماد و احترام به والدین) با ۱۰ گویه: سوالات ۲۰، ۲۱، ۲۲، ۲۳، ۲۴، ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۲۸، ۲۹

• زیرمؤلفه وابستگی به دوستان (محوریت اهمیت روابط دوستانه و احترام متقابل) با ۷ گویه: سوالات ۳۰، ۳۱، ۳۲، ۳۳، ۳۴، ۳۵، ۳۶

• زیرمؤلفه تعهد (محوریت پایبندی به اهداف تحصیلی، اخلاقی و مذهبی) با ۸ گویه: سوالات ۳۷، ۳۸، ۳۹، ۴۰، ۴۱، ۴۲، ۴۳، ۴۴

• زیرمؤلفه مشغولیت (محوریت نحوه گذراندن اوقات فراغت و مشارکت در فعالیت‌های مفید) با ۴ گویه: سوالات ۴۵، ۴۶، ۴۷، ۴۸

• زیرمؤلفه اعتقاد (محوریت احترام به قوانین و هنجارهای اجتماعی) با ۳ گویه: سوالات ۴۹، ۵۰، ۵۱

• مؤلفه همنشینی با افراد بزهکار (محوریت ارتباط و معاشرت با افرادی که مرتکب اعمال خلاف و بزهکارانه شده‌اند) با ۱۰ گویه: سوالات ۵۲، ۵۳، ۵۴، ۵۵، ۵۶، ۵۷، ۵۸، ۵۹، ۶۰، ۶۱

روایی و پایایی پرسشنامه بزهکاری نوجوانان

روایی:

در حوزه سنجش و اندازه‌گیری در علوم رفتاری و اجتماعی، اعتبار یک ابزار به این معناست که آیا آن ابزار می‌تواند ویژگی یا سازه مورد نظر را به درستی و با دقت کافی اندازه‌گیری کند و نتایج حاصل از آن با واقعیت‌های موجود همخوانی داشته باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). شامبیاتی (۱۳۷۹) در فرآیند ساخت و اعتباریابی این پرسشنامه، از روش روایی محتوا برای تایید گویه‌ها و ابعاد آن استفاده نمود. نتایج بررسی روایی محتوایی نشان داد که تمامی گویه‌ها از نظر متخصصان حوزه روانشناسی و جرم‌شناسی، توانایی لازم برای سنجش بزهکاری نوجوانان را داشته و نمره روایی محتوایی این ابزار برابر با ۰.۷۹ به دست آمد که با توجه به اینکه این مقدار بیشتر از ۰.۷ است، روایی محتوایی پرسشنامه مورد تایید قرار می‌گیرد.

پایایی:

پایایی یک ابزار اندازه‌گیری، بیانگر میزان ثبات، دقت و تکرارپذیری نتایج آن در شرایط اجرای یکسان است و نشان می‌دهد که آیا ابزار مذکور در دفعات مختلف، نتایج مشابهی را ارائه می‌دهد یا خیر (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). شامبیاتی (۱۳۷۹) به منظور بررسی پایایی این پرسشنامه از روش همسانی درونی با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بهره گرفت. ضرایب پایایی محاسبه شده برای مؤلفه‌های مختلف شامل احساس فشار اجتماعی (۰.۷۲۱)، کنترل اجتماعی (۰.۸۲۱) و همنشینی با افراد بزهکار (۰.۸۴۰) نشان‌دهنده پایایی مطلوب و قابل قبول این ابزار است. با توجه به اینکه تمامی ضرایب محاسبه شده بیشتر از ۰.۷ هستند، پایایی پرسشنامه بزهکاری نوجوانان مورد تایید قرار گرفته و می‌توان با اطمینان از نتایج آن در پژوهش‌های علمی استفاده نمود.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه