پرسشنامه حل مسئله هپنر و پترسون (1982)

مشخصات پرسشنامه حل مسئله

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه حل مسئله

تعریف مفهومی

حل مسئله به عنوان یک سازه روانشناختی و شناختی چندبعدی در حوزه روانشناسی شناختی و سلامت روان تعریف می‌شود که به فرآیند خودگردان و هدف‌مند شناسایی، تعریف، ادراک و یافتن راه‌حل‌های مؤثر برای مسائل و چالش‌های زندگی اشاره دارد و شامل سه مؤلفه اصلی اعتماد به حل مسائل (باور به توانایی فرد برای حل مؤثر مسائل)، سبک گرایش-اجتناب (تمایل به رویارویی فعال یا اجتناب از مسائل) و کنترل شخصی (ارزیابی فرد از میزان کنترل و تأثیرگذاری خود بر فرآیند حل مسئله) است که نقش تعیین‌کننده‌ای در سلامت روان، سازگاری و کارایی فرد در مواجهه با مشکلات روزمره دارد (هپنر و پترسون، ۱۹۸۲).

تعریف عملیاتی

حل مسئله نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۳۵ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در سه مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه اعتماد به حل مسائل (باور به توانایی فرد برای حل مؤثر مسائل و اعتماد به مهارت‌های حل مسئله خود) با ۱۰ گویه: سوالات ۵، ۱۰، ۱۱، ۱۲، ۱۹، ۲۳، ۲۴، ۲۷، ۳۳، ۳۵

• مؤلفه سبک گرایش-اجتناب (تمایل به رویارویی فعال، بررسی و تحلیل مسائل در مقابل اجتناب و بی‌توجهی به آنها) با ۹ گویه: سوالات ۶، ۷، ۸، ۱۶، ۱۸، ۲۰، ۲۲، ۲۸، ۳۱

• مؤلفه کنترل شخصی (ارزیابی فرد از میزان کنترل، تأثیرگذاری و مسئولیت‌پذیری خود در فرآیند حل مسئله و عدم واکنش‌های هیجانی منفی) با ۱۶ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۹، ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۷، ۲۱، ۲۵، ۲۶، ۲۹، ۳۰، ۳۲، ۳۴

روایی و پایایی پرسشنامه حل مسئله

روایی:

برای اطمینان از اینکه ابزار اندازه‌گیری توانسته است سه مؤلفه اساسی حل مسئله یعنی اعتماد به حل مسائل، سبک گرایش-اجتناب و کنترل شخصی را به درستی پوشش دهد و سازه اصلی را با دقت مورد سنجش قرار دهد، مفهوم روایی به کار گرفته می‌شود که به معنای توانایی ابزار در اندازه‌گیری دقیق آنچه برای اندازه‌گیری طراحی شده است، می‌باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). محمدی و همکاران (۱۴۰۰) در یک پژوهش جامع بر روی ۳۵۰ دانشجوی دانشگاه‌های تهران، به منظور بررسی اعتبار این پرسشنامه از روش روایی محتوا استفاده کردند و با بهره‌گیری از نظرات متخصصان حوزه روانشناسی شناختی و سلامت، تناسب هر گویه را با مؤلفه‌های سه‌گانه حل مسئله مورد ارزیابی دقیق قرار دادند. نمره روایی محتوایی به دست آمده در این پژوهش ۰.۸۶ گزارش شده است که با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل توجهی بالاتر از حد استاندارد ۰.۷ می‌باشد، نشان‌دهنده روایی محتوایی مطلوب و قابل قبول این ابزار برای سنجش مهارت‌های حل مسئله در جمعیت‌های مختلف است.

پایایی:

پایایی به عنوان یکی از معیارهای بنیادین کیفیت یک ابزار سنجش، بیانگر میزان دقت، ثبات، یکنواختی و قابلیت اعتماد نتایج حاصل از آن در شرایط یکسان است و نشان می‌دهد که ابزار تا چه اندازه می‌تواند نتایج پایدار و تکرارپذیری را در دفعات مختلف اندازه‌گیری ارائه دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). کریمی و همکاران (۱۳۹۹) در پژوهشی که بر روی ۲۸۰ دانش‌آموز و دانشجوی مقاطع مختلف انجام شد، برای بررسی قابلیت اعتماد پرسشنامه حل مسئله از ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند و ضریب پایایی ۰.۸۸ را برای کل پرسشنامه به دست آوردند. این مقدار که به طور چشمگیری بالاتر از معیار پذیرش ۰.۷ است، حاکی از همسانی درونی بسیار مطلوب و پایایی عالی این ابزار می‌باشد و کاربرد گسترده آن را در پژوهش‌های مرتبط با روانشناسی شناختی، مشاوره و سلامت روان به خوبی توجیه می‌کند.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه