پرسشنامه استاندارد خلاقیت شناختی عابدی 1372

مشخصات پرسشنامه استاندارد خلاقیت شناختی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد خلاقیت شناختی

تعریف مفهومی

خلاقیت شناختی به عنوان یک سازه ذهنی و فرایندی چندبعدی تعریف می‌شود که شامل توانایی تولید ایده‌های نو، بدیع و ارزشمند در مواجهه با مسائل و موقعیت‌های مختلف است. این مفهوم از چهار مؤلفه اساسی سیالی (تولید ایده‌های متعدد)، انعطاف‌پذیری (تنوع در رویکردها)، اصالت (منحصر‌به‌فرد بودن ایده‌ها) و بسط (پردازش و غنی‌سازی جزئیات) تشکیل شده است که در مجموع نشان‌دهنده ظرفیت فرد برای تفکر واگرا و حل خلاقانه مسائل می‌باشد (عابدی، ۱۳۷۲).

تعریف عملیاتی

خلاقیت شناختی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۶۰ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در چهار مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه سیالی (محوریت توانایی تولید ایده‌ها و راه‌حل‌های متعدد در زمان محدود) با ۱۶ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲، ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶

• مؤلفه انعطاف‌پذیری (محوریت توانایی تغییر رویکرد و نگاه از زوایای مختلف به مسائل) با ۱۱ گویه: سوالات ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰، ۲۱، ۲۲، ۲۳، ۲۴، ۲۵، ۲۶، ۲۷

• مؤلفه اصالت (محوریت توانایی تولید ایده‌های نو، منحصر‌به‌فرد و غیرمعمول) با ۲۲ گویه: سوالات ۲۸، ۲۹، ۳۰، ۳۱، ۳۲، ۳۳، ۳۴، ۳۵، ۳۶، ۳۷، ۳۸، ۳۹، ۴۰، ۴۱، ۴۲، ۴۳، ۴۴، ۴۵، ۴۶، ۴۷، ۴۸، ۴۹

• مؤلفه بسط (محوریت توانایی پردازش جزئیات و غنی‌سازی ایده‌ها با دقت و عمق) با ۱۱ گویه: سوالات ۵۰، ۵۱، ۵۲، ۵۳، ۵۴، ۵۵، ۵۶، ۵۷، ۵۸، ۵۹، ۶۰

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد خلاقیت شناختی

روایی:

منظور از اعتبار این ابزار، توانایی آن در اندازه‌گیری دقیق سازه خلاقیت شناختی و مؤلفه‌های چهارگانه آن یعنی سیالی، انعطاف‌پذیری، اصالت و بسط است که نشان می‌دهد گویه‌ها تا چه اندازه می‌توانند جنبه‌های مختلف تفکر خلاق را به درستی پوشش دهند (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). عابدی (۱۳۷۲) به منظور بررسی اعتبار این پرسشنامه، از روش تحلیل عامل و همبستگی با آزمون‌های مشابه نظیر آزمون تورنس استفاده نمود. ضریب همبستگی بین نمره کل آزمون تورنس و نمره کل این پرسشنامه معادل ۰.۴۶ به دست آمد که نشان‌دهنده روایی همگرای قابل قبول این ابزار است. با توجه به اینکه این مقدار از نظر آماری معنادار بوده و پرسشنامه توانسته است با یک ابزار معتبر همبستگی معناداری داشته باشد، می‌توان گفت که این پرسشنامه از روایی مطلوبی برای استفاده در پژوهش‌های داخلی برخوردار است.

پایایی:

پایایی این پرسشنامه به میزان دقت، ثبات و قابلیت اعتماد نمرات آن در شرایط مختلف اشاره دارد و نشان می‌دهد که نتایج حاصل از این ابزار تا چه اندازه می‌تواند قابل اتکا باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). عابدی (۱۳۷۲) برای محاسبه پایایی این پرسشنامه از روش بازآزمایی و همسانی درونی استفاده کرد و ضرایب پایایی قابل قبولی را گزارش نمود. ضریب پایایی بازآزمایی این پرسشنامه با فاصله زمانی مناسب، معادل ۰.۷۸ به دست آمد که نشان‌دهنده ثبات زمانی مناسب ابزار است. همچنین ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شده برای این پرسشنامه در پژوهش‌های مختلف داخلی، معمولاً بالاتر از ۰.۷۰ گزارش شده است که حاکی از همسانی درونی مطلوب گویه‌ها می‌باشد. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که این پرسشنامه از پایایی قابل قبولی برای کاربرد در پژوهش‌های علمی برخوردار است.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه