پرسشنامه سـنجش ابعـاد فرآینـد محوري کـریم بیـات 1387

مشخصات پرسشنامه سنجش ابعاد فرآیند محوری

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه سنجش ابعاد فرآیند محوری

تعریف مفهومی

فرآیند محوری به عنوان یک سازه مدیریتی و ساختاری چندبعدی تعریف می‌شود که به رویکردی نظام‌مند برای طراحی، اجرا، بهبود و مدیریت فعالیت‌های سازمانی از طریق شناسایی و تحلیل فرآیندهای کلیدی کسب‌وکار اطلاق می‌گردد و شامل ابعادی نظیر ساختار فرآیند، نگرش‌ها و باورهای فرآیندی، چارچوب فرآیند، اهداف و استراتژی‌های عملیاتی، مدیریت عملکرد فرآیند و بهره‌وری فرآیند می‌باشد که به سازمان امکان می‌دهد تا با نگاهی یکپارچه و مشتری‌محور، کارایی، اثربخشی و رقابت‌پذیری خود را بهبود بخشد (کریم بیات، ۱۳۸۷).

تعریف عملیاتی

فرآیند محوری نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۳۳ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در شش مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه ساختار فرآیند (میزان استفاده از ساختارهای تیمی، سلسله مراتب، مسئولیت‌های مبتنی بر فرآیند و یادگیری در سازمان) با ۶ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶

• مؤلفه نگرش‌ها و باورهای فرآیند (میزان مستندسازی فرآیندها، آشنایی کارکنان با فرآیندها و استفاده از ابزارهای بهبود) با ۶ گویه: سوالات ۷، ۸، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲

• مؤلفه چارچوب فرآیند (میزان دسته‌بندی فرآیندها، ترسیم نمودارهای کاری، ارتباطات بین بخشی و کنترل فعالیت‌ها) با ۴ گویه: سوالات ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶

• مؤلفه اهداف و استراتژی‌های عملیاتی فرآیند (میزان انطباق با خواسته مشتریان، سرعت پاسخ‌گویی، کاهش هزینه و ارتقاء خدمات) با ۵ گویه: سوالات ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰، ۲۱

• مؤلفه مدیریت عملکرد فرآیند (میزان تعریف اهداف عملکرد، تخصیص منابع، سنجش عملکرد، کاهش زمان عملیات و مشتری‌مداری) با ۶ گویه: سوالات ۲۲، ۲۳، ۲۴، ۲۵، ۲۶، ۲۷

• مؤلفه بهره‌وری فرآیند (میزان استفاده از توانایی‌ها در بازنگری، ارتباطات، نظارت، مقایسه عملکرد و ایجاد چرخه بازخورد) با ۶ گویه: سوالات ۲۸، ۲۹، ۳۰، ۳۱، ۳۲، ۳۳

روایی و پایایی پرسشنامه سنجش ابعاد فرآیند محوری

روایی:

در حوزه پژوهش‌های مدیریتی و ارزیابی سازمانی، روایی محتوا به این مفهوم است که ابزار اندازه‌گیری تا چه میزان توانسته است تمامی ابعاد و مؤلفه‌های سازه مورد نظر را به‌طور جامع و دقیق پوشش دهد و سؤالات آن از نظر متخصصان، از ارتباط، شفافیت و تناسب مفهومی مناسبی با صفت مورد سنجش برخوردار هستند (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). حسینی و همکاران (۱۳۹۷) در پژوهشی که با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی این مقیاس بر روی جامعه مدیران سازمان‌های صنعتی ایران انجام دادند، برای تعیین اعتبار محتوا از نظرات متخصصان مدیریت فرآیند و مهندسی صنایع بهره گرفتند که نمره روایی ۰.۸۶ محاسبه گردید. با توجه به اینکه این مقدار بالاتر از معیار قابل قبول ۰.۷ است، می‌توان نتیجه گرفت که پرسشنامه سنجش ابعاد فرآیند محوری کریم بیات از روایی محتوایی مطلوبی در بافت سازمانی ایران برخوردار بوده و برای استفاده در تحقیقات علمی و ارزیابی‌های مدیریتی از اعتبار مناسبی برخوردار است.

پایایی:

در علوم مدیریت و سنجش سازمانی، پایایی معرف میزان دقت، ثبات و همسانی درونی یک ابزار است که نشان می‌دهد نتایج حاصل از پرسشنامه در اجراهای مکرر تا چه حد تکرارپذیر و عاری از خطاهای تصادفی می‌باشند (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). کریمی و همکاران (۱۳۹۶) در پژوهشی که با هدف هنجاریابی این پرسشنامه بر روی جامعه مدیران و کارشناسان سازمان‌های دولتی ایران صورت گرفت، ضریب آلفای کرونباخ معادل ۰.۸۹ را گزارش کردند. با عنایت به اینکه مقدار محاسبه شده به‌طور قابل‌توجهی از آستانه ۰.۷ فراتر رفته است، پایایی و قابلیت اعتماد بالای این ابزار در سنجش ابعاد فرآیند محوری در ایران مورد تأیید قرار گرفته و استفاده از آن در پژوهش‌های مدیریتی، مهندسی صنایع و ارزیابی سازمانی توصیه می‌شود.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه