پرسشنامه سنجش عملکرد خانواده مک مستر (1983)

مشخصات پرسشنامه سنجش عملکرد خانواده

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه سنجش عملکرد خانواده

تعریف مفهومی

عملکرد خانواده به عنوان یک سازه چندبعدی و نظام‌مند در روانشناسی خانواده تعریف می‌شود که به کیفیت تعاملات، ارتباطات، نقش‌ها، انسجام عاطفی، حل مسئله و کارکردهای اساسی درون سیستم خانواده اشاره دارد و بر اساس مدل مک مستر، شامل ابعاد کلیدی همچون حل مسائل، ارتباطات، نقش‌ها، پاسخگویی عاطفی، درگیری عاطفی، کنترل رفتاری و عملکرد کلی خانواده است که سلامت روانی و اجتماعی اعضا را تحت تأثیر قرار می‌دهد (اپستاین و همکاران، ۱۹۸۳).

تعریف عملیاتی

عملکرد خانواده نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۶۰ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در هفت مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه حل مسائل (توانایی خانواده در شناسایی و حل مشکلات روزمره و بحرانی) با ۶ گویه: سوالات ۲، ۱۲، ۲۴، ۳۸، ۴۶، ۶۰

• مؤلفه ارتباطات (تبادل اطلاعات شفاف، مستقیم و صریح بین اعضای خانواده) با ۷ گویه: سوالات ۳، ۱۴، ۱۸، ۲۹، ۴۳، ۵۲، ۵۹

• مؤلفه نقش‌ها (تکالیف، وظایف و مسئولیت‌های مشخص و متعادل بین اعضای خانواده) با ۷ گویه: سوالات ۴، ۱۵، ۳۰، ۳۴، ۴۰، ۴۵، ۵۳

• مؤلفه پاسخگویی عاطفی (واکنش مناسب و متناسب به احساسات و هیجانات اعضای خانواده) با ۷ گویه: سوالات ۵، ۹، ۱۹، ۲۸، ۳۹، ۴۹، ۵۷

• مؤلفه درگیری عاطفی (میزان علاقه، توجه و ارزش قائل شدن اعضای خانواده برای یکدیگر) با ۸ گویه: سوالات ۱۳، ۲۱، ۲۲، ۳۳، ۳۵، ۳۷، ۴۲، ۵۴

• مؤلفه کنترل رفتاری (استانداردها، قواعد و ضوابط رفتاری حاکم بر خانواده) با ۹ گویه: سوالات ۷، ۱۷، ۲۷، ۳۲، ۴۴، ۴۷، ۴۸، ۵۵، ۵۸

• مؤلفه عملکرد عمومی خانواده (سلامت کلی، انسجام و کارایی نظام خانواده) با ۱۳ گویه: سوالات ۱، ۶، ۸، ۱۱، ۱۶، ۲۰، ۲۵، ۲۶، ۳۱، ۳۶، ۴۱، ۵۱، ۵۶

روایی و پایایی پرسشنامه سنجش عملکرد خانواده

روایی:

به منظور حصول اطمینان از اینکه ابزار اندازه‌گیری توانسته است ابعاد پیچیده و چندگانه عملکرد خانواده را بر اساس مدل مک مستر به درستی پوشش دهد، مفهوم روایی به کار گرفته می‌شود که به معنای توانایی ابزار در اندازه‌گیری دقیق سازه مورد نظر و انطباق محتوای آن با هدف اصلی سنجش است (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). احمدی و همکاران (۱۳۹۹) در یک پژوهش جامع بر روی ۴۲۰ خانواده از شهرهای مختلف ایران، به منظور بررسی اعتبار این پرسشنامه از روش روایی محتوا استفاده کردند و با بهره‌گیری از نظرات متخصصان حوزه روانشناسی خانواده و مشاوره، تناسب هر گویه را با مؤلفه‌های هفت‌گانه عملکرد خانواده مورد ارزیابی دقیق قرار دادند. نمره روایی محتوایی به دست آمده در این پژوهش ۰.۹۱ گزارش شده است که با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل توجهی بالاتر از حد استاندارد ۰.۷ می‌باشد، نشان‌دهنده روایی محتوایی عالی و بسیار قابل قبول این ابزار برای سنجش عملکرد خانواده در جوامع مختلف فرهنگی و جمعیت‌های گوناگون است.

پایایی:

پایایی به عنوان یکی از معیارهای بنیادین کیفیت یک ابزار سنجش، بیانگر میزان دقت، ثبات، یکنواختی و قابلیت اعتماد نتایج حاصل از آن در شرایط یکسان است و نشان می‌دهد که ابزار تا چه اندازه می‌تواند نتایج پایدار و تکرارپذیری را در دفعات مختلف اندازه‌گیری و در موقعیت‌های مشابه ارائه دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). کریمی و همکاران (۱۳۹۸) در پژوهشی که بر روی ۳۸۰ نفر از افراد متأهل ساکن تهران انجام شد، برای بررسی قابلیت اعتماد پرسشنامه عملکرد خانواده مک مستر از ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند و ضریب پایایی ۰.۹۳ را برای کل پرسشنامه به دست آوردند. این مقدار که به طور چشمگیری بالاتر از معیار پذیرش ۰.۷ است، حاکی از همسانی درونی بسیار عالی و پایایی فوق‌العاده مطلوب این ابزار می‌باشد و کاربرد گسترده آن را در پژوهش‌های مرتبط با روانشناسی خانواده، مشاوره و مداخلات بالینی به خوبی توجیه می‌کند.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه