پرسشنامه قضاوت اخلاقی کودکان دکتر دورگانداسینها و دکتر میراوارما (1998)

مشخصات پرسشنامه قضاوت اخلاقی کودکان

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه قضاوت اخلاقی کودکان

تعریف مفهومی

قضاوت اخلاقی به عنوان یک سازه شناختی-رشدی چندبعدی تعریف می‌شود که به توانایی فرد در تشخیص درست از نادرست، استدلال درباره مسائل اخلاقی و انتخاب بهترین اقدام بر اساس اصول و ارزش‌های اخلاقی در موقعیت‌های مختلف زندگی اطلاق می‌گردد و شامل شش مؤلفه اصلی تشخیص اخلاقی، تکمیل جملات اخلاقی، مقایسه مفاهیم اخلاقی، انتخاب بهترین پاسخ اخلاقی، استدلال اخلاقی و تعریف مفاهیم اخلاقی می‌شود که ریشه در تعامل پیچیده عوامل شناختی، عاطفی و اجتماعی دارد و نشان‌دهنده سطح رشد اخلاقی فرد است (دورگانداسینها و میراوارما، ۱۹۹۸).

تعریف عملیاتی

قضاوت اخلاقی کودکان نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۵۰ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در شش مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه تشخیص (محوریت توانایی تشخیص و انتخاب دلیل مناسب برای رفتارهای اخلاقی) با ۱۰ گویه: سوالات ۱ تا ۱۰

• مؤلفه جملات ناتمام (محوریت توانایی تکمیل جملات ناقص با کلمات مناسب بر اساس مفاهیم اخلاقی) با ۱۰ گویه: سوالات ۱۱ تا ۲۰

• مؤلفه مقایسه (محوریت توانایی مقایسه مفاهیم متضاد و مرتبط با حوزه اخلاق) با ۸ گویه: سوالات ۲۱ تا ۲۸

• مؤلفه بهترین پاسخ اخلاقی (محوریت توانایی انتخاب بهترین پاسخ اخلاقی در موقعیت‌های داستانی) با ۸ گویه: سوالات ۲۹ تا ۳۶

• مؤلفه استدلال اخلاقی (محوریت توانایی استدلال و انتخاب بهترین گزینه در مسائل اخلاقی) با ۶ گویه: سوالات ۳۷ تا ۴۲

• مؤلفه تعریف (محوریت توانایی تعریف دقیق مفاهیم اخلاقی مانند راستی، دروغ، دزدی و گناه) با ۸ گویه: سوالات ۴۳ تا ۵۰

روایی و پایایی پرسشنامه قضاوت اخلاقی کودکان

روایی:

برای اطمینان از اینکه یک ابزار سنجش به طور دقیق قضاوت اخلاقی کودکان را اندازه‌گیری می‌کند، بررسی اعتبار یا روایی آن ضروری است و روایی محتوایی به این معناست که گویه‌های یک پرسشنامه تا چه اندازه با محتوای سازه مورد نظر همخوانی داشته و از نظر متخصصان حوزه مربوطه، معتبر و مناسب تشخیص داده می‌شوند (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). محمدپور و همکاران (۱۳۹۵) در تحقیق خود به منظور بررسی روایی پرسشنامه قضاوت اخلاقی کودکان، از روش روایی محتوایی با بهره‌گیری از نظرات هشت نفر از متخصصان روانشناسی تربیتی و رشد استفاده کردند و شاخص روایی محتوایی (CVI) را برای تمام گویه‌ها بالاتر از ۰.۷۶ گزارش نمودند. با توجه به اینکه این مقدار از حد استاندارد ۰.۷ فراتر بوده و نشان‌دهنده تایید محتوای سوالات توسط متخصصان است، می‌توان نتیجه گرفت که پرسشنامه قضاوت اخلاقی کودکان از روایی محتوایی مطلوبی برای سنجش قضاوت اخلاقی در کودکان ۶ تا ۱۱ سال در جامعه ایرانی برخوردار می‌باشد.

پایایی:

قابلیت اعتماد یا پایایی یک آزمون، بیانگر میزان دقت، ثبات و همسانی نتایجی است که در شرایط مشابه از آن به دست می‌آید و نشان می‌دهد که نمرات یک ابزار سنجش تا چه اندازه از خطای اندازه‌گیری مصون بوده و در صورت تکرار، نتایج قابل اتکایی ارائه می‌دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). حسینی و همکاران (۱۳۹۷) در یک مطالعه روانسنجی بر روی کودکان دبستانی ایرانی، به منظور بررسی پایایی پرسشنامه قضاوت اخلاقی کودکان، از ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند و ضریب آلفای کرونباخ را برای کل پرسشنامه ۰.۸۳، برای مؤلفه تشخیص ۰.۸۰، مؤلفه جملات ناتمام ۰.۷۸، مؤلفه مقایسه ۰.۷۶، مؤلفه بهترین پاسخ اخلاقی ۰.۸۲، مؤلفه استدلال اخلاقی ۰.۷۹ و مؤلفه تعریف ۰.۸۱ به دست آوردند. با توجه به اینکه همگی این مقادیر از حد ۰.۷ بیشتر هستند، نشان‌دهنده همسانی درونی مطلوب و پایایی بالای این ابزار برای سنجش قضاوت اخلاقی در گروه سنی مورد نظر است و پژوهشگران و متخصصان حوزه روانشناسی کودک می‌توانند با اطمینان از نتایج این پرسشنامه در ارزیابی‌های خود بهره ببرند.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه