پرسشنامه نشخوار فکری نالن، هوکسما و مارو (1991)

مشخصات پرسشنامه نشخوار فکری

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه نشخوار فکری

تعریف مفهومی

نشخوار فکری به عنوان یک سازه روانشناختی و بالینی چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه افکار تکراری، مزاحم و منفی درباره احساسات، موقعیت‌ها و پیامدهای ناخوشایند اطلاق می‌گردد و فرد را به صورت مداوم و غیرارادی درگیر تحلیل و مرور مشکلات و ناکامی‌ها می‌کند. این سازه شامل سه مؤلفه اصلی بروز دادن (تلاش برای تحلیل و بررسی احساسات)، در فکر فرو رفتن (تمرکز بر علل و پیامدهای منفی) و افسردگی (افکار منفی در مورد خود، محیط و آینده) می‌باشد که می‌تواند به تداوم و تشدید افسردگی، اضطراب و سایر اختلالات روانشناختی منجر شود (نالن، هوکسما و مارو، ۱۹۹۱).

تعریف عملیاتی

نشخوار فکری نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۲ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در سه مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه بروز دادن (بازتاب) (محوریت تلاش فعال برای بررسی، تحلیل و درک علل احساسات و افکار منفی از طریق خودآگاهی و بازاندیشی) با ۵ گویه: سوالات ۷، ۱۱، ۱۲، ۲۰، ۲۱

• مؤلفه در فکر فرو رفتن (محوریت غرق شدن در افکار منفی درباره علل مشکلات، مقایسه خود با دیگران و خودسرزنشگری) با ۵ گویه: سوالات ۵، ۱۰، ۱۳، ۱۵، ۱۶

• مؤلفه افسردگی (محوریت افکار منفی درباره احساس تنهایی، ناتوانی، بی‌حوصلگی، غمگینی، نقاط ضعف و خشم نسبت به خود) با ۱۲ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۶، ۸، ۹، ۱۴، ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۲

روایی و پایایی پرسشنامه نشخوار فکری

روایی:

در حوزه ساخت و اعتباریابی ابزارهای سنجش در روانشناسی بالینی و سلامت، یکی از شاخص‌های اساسی برای ارزیابی کیفیت یک پرسشنامه، میزان کارآمدی آن در اندازه‌گیری دقیق سازه مورد نظر است که نشان می‌دهد آیا گویه‌های پرسشنامه به درستی ابعاد مختلف متغیر بالینی را پوشش داده‌اند و آیا متخصصان حوزه روانشناسی و روانپزشکی بر محتوای آن توافق نظر دارند یا خیر (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). رضایی و همکاران (۱۳۹۷) در مطالعه‌ای که با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی پرسشنامه نشخوار فکری نالن، هوکسما و مارو در جامعه ایرانی انجام دادند، برای تعیین روایی این ابزار از روش روایی محتوا و کسب نظر متخصصان روانشناسی بالینی و سلامت استفاده کردند که نمره روایی ۰.۸۷ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به مراتب از ۰.۷۰ بالاتر است، می‌توان با اطمینان بالا اظهار داشت که پرسشنامه نشخوار فکری نالن، هوکسما و مارو از روایی محتوایی بسیار مطلوبی در جامعه ایرانی برخوردار بوده و ابزاری مناسب برای سنجش دقیق این سازه در پژوهش‌های بالینی و سلامت روان محسوب می‌شود.

پایایی:

در فرآیند سنجش و ارزیابی ابزارهای روانشناختی در حوزه اختلالات خلقی و شناختی، پایایی به عنوان یکی از مهم‌ترین معیارهای روانسنجی، نمایانگر میزان ثبات، هماهنگی درونی و تکرارپذیری نتایج حاصل از یک پرسشنامه در شرایط مشابه است که می‌تواند اعتماد بالینی و پژوهشی را نسبت به داده‌های گردآوری شده افزایش دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). کریمی و همکاران (۱۳۹۸) به منظور بررسی پایایی پرسشنامه نشخوار فکری نالن، هوکسما و مارو در نمونه‌ای از بیماران مبتلا به افسردگی و افراد عادی در ایران، از روش همسانی درونی و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند که مقدار این ضریب برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۹۰ و برای مؤلفه‌های مختلف در دامنه ۰.۸۰ تا ۰.۸۸ گزارش شد. با توجه به اینکه تمامی ضرایب بدست آمده به طور قابل توجهی از معیار ۰.۷۰ فراتر رفته‌اند، می‌توان با اطمینان بالا گفت که پرسشنامه نشخوار فکری نالن، هوکسما و مارو از پایایی بسیار عالی در جامعه ایرانی برخوردار است و نتایج حاصل از آن برای استفاده در تشخیص بالینی، طرح‌های درمانی و پژوهش‌های روانشناسی قابل اعتماد و استناد می‌باشد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه