پرسشنامه استاندارد تحریفات شناختی عبدالله زاده 1389

مشخصات پرسشنامه استاندارد تحریفات شناختی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد تحریفات شناختی

تعریف مفهومی

تحریفات شناختی به عنوان یک سازه روانشناختی و بالینی، به الگوهای فکری نادرست، اغراق‌آمیز و غیرمنطقی اطلاق می‌شود که افراد به طور خودکار و ناخودآگاه در تفسیر رویدادها، خود و دیگران به کار می‌گیرند. این خطاهای نظام‌مند در پردازش اطلاعات، بر اساس نظریه شناختی آلبرت الیس، ریشه در باورهای غیرمنطقی و نامعقول دارند و می‌توانند منجر به شکل‌گیری هیجانات منفی، اختلالات روانی و رفتارهای ناسازگارانه در موقعیت‌های مختلف زندگی گردند (عبدالله زاده و سالار، ۱۳۸۹).

تعریف عملیاتی

تحریفات شناختی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۰ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این پرسشنامه تک عاملی بوده و فاقد مؤلفه‌های مجزا است، اما هر دو گویه به طور خاص به سنجش یکی از ده تحریف شناختی مطرح شده در نظریه آلبرت الیس می‌پردازد. گویه‌ها و تحریف مربوط به هر کدام به صورت زیر است:

• تحریف تفکر همه یا هیچ (تفکر قطبی و دوگانه‌انگاری افراطی) با ۲ گویه: سوالات ۱، ۲

• تحریف تعمیم مبالغه‌آمیز (تعمیم یک رویداد منفی به کل زندگی) با ۲ گویه: سوالات ۳، ۴

• تحریف فیلتر ذهنی (دیدن تنها جنبه‌های منفی و نادیده گرفتن نکات مثبت) با ۲ گویه: سوالات ۵، ۶

• تحریف بی‌توجهی به امر مثبت (بی‌ارزش جلوه دادن موفقیت‌ها و تجربیات مثبت) با ۲ گویه: سوالات ۷، ۸

• تحریف نتیجه‌گیری شتاب‌زده و پیشگو (ذهنخوانی، پیش‌بینی منفی و تفکر اشتباه) با ۲ گویه: سوالات ۹، ۱۰

• تحریف درشت‌بینی و ریزبینی (بزرگنمایی مشکلات و کوچک‌نمایی توانایی‌ها) با ۲ گویه: سوالات ۱۱، ۱۴

• تحریف استدلال احساسی (قضاوت بر اساس احساسات به جای واقعیت) با ۲ گویه: سوالات ۱۲، ۱۳

• تحریف عبارت باید بهتر است (داشتن انتظارات غیرمنطقی از خود و دیگران) با ۲ گویه: سوالات ۱۵، ۱۶

• تحریف برچسب‌زدن (نسبت دادن صفات منفی کلیشه‌ای به خود یا دیگران) با ۲ گویه: سوالات ۱۷، ۱۸

• تحریف شخصی‌سازی (نسبت دادن بی‌ربط وقایع بیرونی به خود و کنترل‌گری افراطی) با ۲ گویه: سوالات ۱۹، ۲۰

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد تحریفات شناختی

روایی:

در حوزه ساخت و اعتباریابی ابزارهای روانشناختی، یکی از شاخص‌های اساسی، میزان توانایی آزمون در اندازه‌گیری دقیق سازه مورد نظر است که با عنوان روایی شناخته می‌شود و نشان می‌دهد که آیا یک پرسشنامه به واقع، ویژگی مدنظر را می‌سنجد یا خیر (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). عبدالله زاده و سالار (۱۳۸۹) در فرآیند ساخت این پرسشنامه، به منظور حصول اطمینان از محتوای مناسب و جامع آن، از روش روایی محتوایی بهره جستند و برای این کار، نظرات جمعی از متخصصان حوزه روان‌شناسی شناختی را مورد استفاده قرار دادند. بر اساس تحلیل‌های انجام شده و با در نظر گرفتن شاخص‌های توافق خبرگان، روایی محتوایی این ابزار مقدار ۰.۸۴ به دست آمد که حاکی از تناسب و ارتباط قوی هر یک از گویه‌ها با سازه‌ی تحریفات شناختی است. نظر به اینکه این مقدار بالاتر از سطح معیار ۰.۷ قرار دارد، می‌توان اذعان داشت که این پرسشنامه از روایی محتوایی مطلوب و قابل قبولی برخوردار بوده و برای استفاده در پژوهش‌های مرتبط با باورهای غیرمنطقی و خطاهای شناختی، ابزاری معتبر به شمار می‌رود.

پایایی:

در علم روان‌سنجی، مفهوم پایایی به درجه‌ی ثبات، هماهنگی و تکرارپذیری نتایج یک ابزار اندازه‌گیری اطلاق می‌شود و مشخص می‌سازد که در صورت انجام مجدد آزمون در شرایط یکسان، تا چه میزان به نتایج مشابهی دست خواهیم یافت و ابزار از خطاهای تصادفی مصون است (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). عبدالله زاده و سالار (۱۳۸۹) برای بررسی پایایی و همسانی درونی پرسشنامه تحریفات شناختی، از ضریب آلفای کرونباخ استفاده نمودند. ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شده برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۶ گزارش شده است که نشان‌دهنده‌ی همبستگی بالای بین گویه‌ها و انسجام درونی بسیار خوب ابزار می‌باشد. با توجه به اینکه این ضریب به طور چشمگیری از حداقل معیار ۰.۷ فراتر رفته است، می‌توان نتیجه گرفت که پایایی این پرسشنامه در سطح بالایی قرار داشته و نتایج حاصل از آن از اعتمادپذیری لازم برای استفاده در تحقیقات علمی و مراکز مشاوره برخوردار است.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه