پرسشنامه نگرانی تحصیلی دانش‌آموزان تورنت (2020)

مشخصات پرسشنامه نگرانی تحصیلی دانش‌آموزان

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه نگرانی تحصیلی دانش‌آموزان

تعریف مفهومی

نگرانی تحصیلی دانش‌آموزان به عنوان یک سازه روانشناختی و تربیتی چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه افکار مزاحم، دلواپسی‌های مستمر و احساسات منفی مرتبط با جنبه‌های مختلف فرآیند یادگیری و محیط آموزشی اطلاق می‌گردد. این سازه شامل چهار مؤلفه اصلی نگرانی عملکردی (دغدغه درباره موفقیت تحصیلی و انجام تکالیف)، اضطراب ارزیابی و قضاوت (ترس از ارزیابی و قضاوت منفی توسط معلمان و همسالان)، فشار و نگرانی محیطی (فشارهای ناشی از عوامل خانوادگی، اجتماعی و رقابتی) و واکنش‌های فیزیولوژیک و شناختی (علائم جسمی و اختلالات شناختی ناشی از نگرانی) می‌باشد که می‌تواند به کاهش عملکرد تحصیلی، افت انگیزه و آسیب‌های روانشناختی منجر شود (تورنت، ۲۰۲۰).

تعریف عملیاتی

نگرانی تحصیلی دانش‌آموزان نمره‌ای است که دانش‌آموز از پاسخگویی به ۲۲ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در چهار مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه نگرانی عملکردی (محوریت دغدغه درباره موفقیت تحصیلی، عملکرد در امتحانات، حجم دروس و توانایی مقایسه با دیگران) با ۶ گویه: سوالات ۱، ۳، ۸، ۱۲، ۱۸، ۲۱

• مؤلفه اضطراب ارزیابی و قضاوت (محوریت ترس از اشتباه، قضاوت منفی معلمان و همسالان، اضطراب در پاسخ‌گویی و واکنش به نمرات پایین) با ۴ گویه: سوالات ۶، ۱۱، ۱۶، ۱۹

• مؤلفه فشار و نگرانی محیطی (محوریت دلشوره از آینده تحصیلی و شغلی، فشار زمان، عقب‌ماندگی از همکلاسی‌ها و انتظارات والدین) با ۵ گویه: سوالات ۲، ۴، ۹، ۱۳، ۲۲

• مؤلفه واکنش‌های فیزیولوژیک و شناختی (محوریت اختلالات خواب، خستگی، بی‌حالی، عدم تمرکز و ناتوانی در مدیریت استرس تحصیلی) با ۵ گویه: سوالات ۷، ۱۰، ۱۴، ۱۵، ۲۰

روایی و پایایی پرسشنامه نگرانی تحصیلی دانش‌آموزان

روایی:

در حوزه ساخت و اعتباریابی ابزارهای سنجش در روانشناسی تربیتی و آموزش، یکی از شاخص‌های اساسی برای ارزیابی کیفیت یک پرسشنامه، میزان کارآمدی آن در اندازه‌گیری دقیق سازه مورد نظر است که نشان می‌دهد آیا گویه‌های پرسشنامه به درستی ابعاد مختلف متغیر تربیتی را پوشش داده‌اند و آیا متخصصان حوزه روانشناسی و علوم تربیتی بر محتوای آن توافق نظر دارند یا خیر (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). رضایی و همکاران (۱۴۰۰) در مطالعه‌ای که با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی پرسشنامه نگرانی تحصیلی دانش‌آموزان تورنت در جامعه ایرانی انجام دادند، برای تعیین روایی این ابزار از روش روایی محتوا و کسب نظر متخصصان روانشناسی تربیتی و مشاوره مدرسه استفاده کردند که نمره روایی ۰.۸۷ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به مراتب از ۰.۷۰ بالاتر است، می‌توان با اطمینان بالا اظهار داشت که پرسشنامه نگرانی تحصیلی دانش‌آموزان تورنت از روایی محتوایی بسیار مطلوبی در جامعه ایرانی برخوردار بوده و ابزاری مناسب برای سنجش دقیق این سازه در پژوهش‌های تربیتی و روانشناسی آموزشی محسوب می‌شود.

پایایی:

در فرآیند سنجش و ارزیابی ابزارهای روانشناختی در حوزه روانشناسی تربیتی و سلامت روان دانش‌آموزان، پایایی به عنوان یکی از مهم‌ترین معیارهای روانسنجی، نمایانگر میزان ثبات، هماهنگی درونی و تکرارپذیری نتایج حاصل از یک پرسشنامه در شرایط مشابه است که می‌تواند اعتماد پژوهشی و کاربردی را نسبت به داده‌های گردآوری شده افزایش دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). کریمی و همکاران (۱۴۰۱) به منظور بررسی پایایی پرسشنامه نگرانی تحصیلی دانش‌آموزان تورنت در نمونه‌ای از دانش‌آموزان متوسطه ایران، از روش همسانی درونی و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند که مقدار این ضریب برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۸ و برای مؤلفه‌های مختلف در دامنه ۰.۷۹ تا ۰.۸۵ گزارش شد. با توجه به اینکه تمامی ضرایب بدست آمده به طور قابل توجهی از معیار ۰.۷۰ فراتر رفته‌اند، می‌توان با اطمینان بالا گفت که پرسشنامه نگرانی تحصیلی دانش‌آموزان تورنت از پایایی بسیار مطلوبی در جامعه ایرانی برخوردار است و نتایج حاصل از آن برای استفاده در تشخیص مشکلات نگرانی تحصیلی، طرح‌های مداخله آموزشی و پژوهش‌های روانشناسی تربیتی قابل اعتماد و استناد می‌باشد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه