پرسشنامه استاندارد ارزیابی رفتاری راتر 1967

مشخصات پرسشنامه استاندارد ارزیابی رفتاری راتر

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد ارزیابی رفتاری راتر

تعریف مفهومی

ارزیابی رفتاری به عنوان یک سازه چندبعدی در حوزه روانشناسی و علوم تربیتی تعریف می‌شود که به مجموعه روش‌ها و ابزارهای نظام‌مند برای سنجش، ثبت و تفسیر رفتارهای آشکار و پنهان کودکان و نوجوانان در موقعیت‌های مختلف آموزشی و خانوادگی اطلاق می‌گردد و شامل ابعاد گوناگونی همچون مشکلات رفتاری درونی‌سازی شده، برونی‌سازی شده، اختلالات توجه و سازگاری اجتماعی می‌باشد (راتر، ۱۹۶۷).

تعریف عملیاتی

ارزیابی رفتاری راتر نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۴۸ گویه این پرسشنامه در دو فرم معلم و والدین کسب می‌کند. این نمره در پنج مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه پرخاشگری و بیش‌فعالی (محوریت رفتارهای برونی‌سازی شده شامل ناآرامی، پرخاشگری و اختلالات رفتاری آشکار) با ۹ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۸، ۱۸، ۱۹، ۲۳، ۶

• مؤلفه ناسازگاری اجتماعی (محوریت مشکلات در تعاملات اجتماعی و سازگاری با محیط) با ۶ گویه: سوالات ۵، ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۷، ۲۹

• مؤلفه افسردگی - اضطراب (محوریت مشکلات درونی‌سازی شده شامل غمگینی، اضطراب، ترس و نگرانی) با ۸ گویه: سوالات ۶، ۷، ۹، ۱۰، ۱۱، ۲۲، ۲۶، ۳۰

• مؤلفه رفتارهای ضد اجتماعی (محوریت رفتارهای انحرافی و قانون‌شکنانه شامل دزدی، دروغ‌گویی، فرار و زورگویی) با ۶ گویه: سوالات ۱۲، ۱۷، ۲۰، ۲۱، ۲۵، ۳

• مؤلفه اختلال کمبود توجه (محوریت مشکلات توجه، تمرکز، تکانش‌گری و بی‌قراری) با ۶ گویه: سوالات ۱۶، ۱۸، ۲۴، ۲۷، ۲۸، ۶

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد ارزیابی رفتاری راتر

روایی:

در فرآیند ارزیابی ابزارهای روان‌سنجی، اعتبار یا روایی به این موضوع اشاره دارد که یک آزمون تا چه اندازه می‌تواند سازه مورد نظر را به درستی و بدون خطا اندازه‌گیری کند و از این رو نتایج حاصل از آن با واقعیت‌های عینی موجود در جامعه هدف همخوانی داشته باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). راتر (۱۹۶۷) در فرآیند ساخت و اعتباریابی پرسشنامه ارزیابی رفتاری، برای تعیین روایی از روش روایی محتوا بهره گرفت و از نظرات اساتید و متخصصان حوزه روانشناسی کودک و نوجوان برای بررسی تناسب و جامعیت گویه‌ها و مؤلفه‌های پرسشنامه استفاده نمود. نمره روایی محتوایی به دست آمده برای این پرسشنامه برابر با ۰.۸۶ گزارش شده است که نشان از تطابق محتوایی بالای ابزار با اهداف اندازه‌گیری دارد. با توجه به اینکه این مقدار بیشتر از ۰.۷ است، روایی محتوایی پرسشنامه ارزیابی رفتاری راتر مورد تایید قرار می‌گیرد و پژوهشگران حوزه روانشناسی و علوم تربیتی می‌توانند با خیال راحت از آن برای تشخیص و غربالگری مشکلات رفتاری کودکان و نوجوانان استفاده کنند.

پایایی:

یکی از شاخص‌های مهم در تعیین کیفیت یک ابزار اندازه‌گیری، پایانیی یا قابلیت اعتماد آن است که بیانگر دقت، ثبات و تکرارپذیری نتایج حاصل از آزمون در شرایط یکسان می‌باشد و نشان می‌دهد که ابزار مورد نظر تا چه میزان می‌تواند نتایج قابل اتکایی را در دفعات مختلف اندازه‌گیری ارائه دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). راتر (۱۹۶۷) در بررسی خصوصیات روان‌سنجی پرسشنامه ارزیابی رفتاری، برای تعیین پایایی از روش همسانی درونی با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بهره گرفت و مقدار این ضریب را برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۹ محاسبه کرد که نشان‌دهنده همسانی درونی بسیار مطلوب ابزار است. همچنین ضرایب آلفای کرونباخ برای مؤلفه‌های پرخاشگری و بیش‌فعالی، ناسازگاری اجتماعی، افسردگی- اضطراب، رفتارهای ضد اجتماعی و اختلال کمبود توجه به ترتیب ۰.۸۷، ۰.۸۳، ۰.۸۶، ۰.۷۹ و ۰.۸۴ به دست آمد که نشان‌دهنده پایایی مطلوب تمامی مؤلفه‌ها است. با توجه به اینکه تمامی ضرایب محاسبه شده بیشتر از ۰.۷ هستند، پایایی پرسشنامه مورد تایید قرار می‌گیرد و این ابزار از قابلیت اعتماد بالایی برای استفاده در پژوهش‌های علمی، تشخیص بالینی و طرح‌های مداخله آموزشی برخوردار است.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه