پرسشنامه سلامت روان دراگاتیس و همکاران (1973)

مشخصات پرسشنامه سلامت روان

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه سلامت روان

تعریف مفهومی

سلامت روان به عنوان یک سازه چندبعدی و پویا تعریف می‌شود که بیانگر وضعیت تعادل روانی، عاطفی و اجتماعی فرد در مواجهه با چالش‌های زندگی است و شامل توانایی مدیریت هیجانات، برقراری روابط مؤثر، حل مسئله و سازگاری با محیط می‌باشد. این مفهوم فراتر از فقدان بیماری روانی، به معنای حضور بهزیستی ذهنی، کارکرد مطلوب شناختی و انعطاف‌پذیری روانشناختی است که تحت تأثیر تعامل عوامل زیستی، روانی، اجتماعی و فرهنگی قرار دارد (دراگاتیس و همکاران، ۱۹۷۳).

تعریف عملیاتی

سلامت روان نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۹۰ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در نه مؤلفه اصلی و یک دسته سوالات اضافی قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه پرخاشگری (محوریت رفتارهای تهاجمی، خصومت و عصبانیت) با ۶ گویه: سوالات ۱۱، ۲۴، ۶۳، ۶۷، ۷۴، ۸۱

• مؤلفه اضطراب (محوریت احساس نگرانی، تشویش و تنش روانی) با ۹ گویه: سوالات ۲، ۱۷، ۲۳، ۳۳، ۳۹، ۵۷، ۷۲، ۷۸، ۸۰

• مؤلفه وسواس (محوریت افکار، تکانه‌ها و اعمال تکراری و ناخواسته) با ۱۰ گویه: سوالات ۳، ۹، ۱۰، ۲۸، ۳۸، ۴۵، ۴۶، ۵۱، ۵۵، ۶۵

• مؤلفه حساسیت فردی (محوریت احساس خودکم‌بینی، حقارت و حساسیت در روابط بین‌فردی) با ۹ گویه: سوالات ۶، ۲۱، ۳۴، ۳۶، ۳۷، ۴۱، ۶۱، ۶۹، ۷۳

• مؤلفه شکایات جسمانی (محوریت نشانه‌های فیزیولوژیک و دردهای بدنی بدون علت ارگانیک) با ۱۲ گویه: سوالات ۱، ۴، ۱۲، ۲۷، ۴۰، ۴۲، ۴۸، ۴۹، ۵۲، ۵۳، ۵۶، ۵۸

• مؤلفه روان‌پریشی (محوریت اختلالات جدی در تفکر، ادراک و رفتار) با ۱۰ گویه: سوالات ۷، ۱۶، ۳۵، ۶۲، ۷۷، ۸۴، ۸۵، ۸۷، ۸۸، ۹۰

• مؤلفه تصورات پارانوئیدی (محوریت سوءظن، بدبینی و احساس توطئه از سوی دیگران) با ۶ گویه: سوالات ۸، ۱۸، ۴۳، ۶۸، ۷۶، ۸۳

• مؤلفه افسردگی (محوریت غمگینی، بیانگیزگی، اختلالات خواب و اشتها و افکار خودکشی) با ۱۳ گویه: سوالات ۵، ۱۴، ۱۵، ۲۰، ۲۲، ۲۶، ۲۹، ۳۰، ۳۱، ۳۲، ۵۴، ۷۱، ۷۹

• مؤلفه ترس مرضی (محوریت ترس‌های غیرمنطقی، پایدار و ناتوان‌کننده از موقعیت‌ها و اشیاء خاص) با ۸ گویه: سوالات ۱۳، ۲۵، ۴۷، ۵۰، ۷۰، ۷۵، ۸۲، ۸۶

روایی و پایایی پرسشنامه سلامت روان

روایی:

یکی از معیارهای اساسی در ارزیابی کیفیت یک ابزار اندازه‌گیری، روایی آن است که نشان می‌دهد آزمون تا چه میزان قادر به سنجش دقیق و بدون خطای مفهوم مورد نظر بوده و از گزند عوامل مزاحم و سوگیری‌ها در امان است (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در پژوهشی که توسط حیدری و همکاران (۱۳۹۵) با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی نسخه ایرانی پرسشنامه سلامت روان انجام شد، روایی محتوایی این ابزار با استفاده از نظر متخصصان حوزه روان‌شناسی و روان‌پزشکی مورد سنجش قرار گرفت و شاخص روایی محتوایی (CVI) برابر با ۰.۸۶ به دست آمد. با توجه به اینکه مقدار مذکور فراتر از آستانه توافقی ۰.۷۰ است، می‌توان اذعان داشت که گویه‌های این مقیاس از محتوای مناسب و مرتبط با سازه سلامت روان برخوردار بوده و کاربرد آن در جامعه ایران از اعتبار کافی برخوردار است.

پایایی:

منظور از پایایی یک پرسشنامه، میزان دقت، یکپارچگی و ثبات نتایج حاصل از آن در شرایط متفاوت و در طول زمان است که نشان می‌دهد ابزار مورد نظر تا چه اندازه عاری از خطاهای تصادفی و سیستماتیک بوده و می‌توان به نتایج آن اطمینان داشت (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). مرادی و همکاران (۱۳۹۷) در مطالعه‌ای با هدف هنجاریابی پرسشنامه سلامت روان در دانشجویان ایرانی، ضریب پایایی آن را با استفاده از روش آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۹۴ گزارش کردند که نشان‌دهنده همسانی درونی بسیار بالا و مطلوب گویه‌هاست. با عنایت به اینکه این مقدار به طور قابل ملاحظه‌ای بالاتر از حد معیار ۰.۷۰ است، پایایی پرسشنامه در جمعیت ایرانی تأیید شده و می‌توان با اطمینان از آن برای اهداف پژوهشی و تشخیصی بهره برد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه سلامت روان