پرسشنامه استاندارد باورهای غیرمنطقی جونز

مشخصات پرسشنامه باورهای غیرمنطقی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه باورهای غیرمنطقی

تعریف مفهومی

باورهای غیرمنطقی به عنوان یک سازه روانشناختی چندبعدی در حوزه شناخت‌درمانی و روانشناسی بالینی تعریف می‌شوند که به مجموعه افکار، نگرش‌ها و اعتقادات نادرست، افراطی و غیرواقع‌بینانه اطلاق می‌گردد که افراد نسبت به خود، دیگران و جهان پیرامون خود دارند و ریشه در تجارب گذشته، یادگیری‌های نادرست و الگوهای فکری تحریف‌شده دارند. این سازه شامل ده مؤلفه اصلی شامل نیاز به تایید دیگران، انتظار بالا از خود، تمایل به سرزنش، واکنش نسبت به ناکامی، بی‌مسئولیتی هیجانی، نگرانی زیاد توام با اضطراب، اجتناب از مشکل، وابستگی، درماندگی نسبت به تغییر و کمال‌گرایی می‌باشد که همگی نقش اساسی در شکل‌گیری اختلالات هیجانی و رفتاری نظیر اضطراب، افسردگی و خشم ایفا می‌کنند (جونز، ۱۹۶۸).

تعریف عملیاتی

باورهای غیرمنطقی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۱۰۰ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در ده مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه نیاز به تایید دیگران (محوریت وابستگی بیش از حد به تایید و پذیرش دیگران) با ۱۰ گویه: سوالات ۱، ۱۱، ۲۱، ۳۱، ۴۱، ۵۱، ۶۱، ۷۱، ۸۱، ۹۱

• مؤلفه انتظار بالا از خود (محوریت کمال‌طلبی افراطی و ترس از شکست) با ۱۰ گویه: سوالات ۲، ۱۲، ۲۲، ۳۲، ۴۲، ۵۲، ۶۲، ۷۲، ۸۲، ۹۲

• مؤلفه تمایل به سرزنش (محوریت تمایل به تنبیه و سرزنش دیگران و خود) با ۱۰ گویه: سوالات ۳، ۱۳، ۲۳، ۳۳، ۴۳، ۵۳، ۶۳، ۷۳، ۸۳، ۹۳

• مؤلفه واکنش نسبت به ناکامی (محوریت واکنش‌های هیجانی شدید به ناکامی‌ها) با ۱۰ گویه: سوالات ۴، ۱۴، ۲۴، ۳۴، ۴۴، ۵۴، ۶۴، ۷۴، ۸۴، ۹۴

• مؤلفه بی‌مسئولیتی هیجانی (محوریت عدم پذیرش مسئولیت هیجانات خود) با ۱۰ گویه: سوالات ۵، ۱۵، ۲۵، ۳۵، ۴۵، ۵۵، ۶۵، ۷۵، ۸۵، ۹۵

• مؤلفه نگرانی زیاد توام با اضطراب (محوریت نگرانی افراطی و مزمن درباره آینده) با ۱۰ گویه: سوالات ۶، ۱۶، ۲۶، ۳۶، ۴۶، ۵۶، ۶۶، ۷۶، ۸۶، ۹۶

• مؤلفه اجتناب از مشکل (محوریت فرار از مسئولیت‌ها و تصمیم‌گیری‌ها) با ۱۰ گویه: سوالات ۷، ۱۷، ۲۷، ۳۷، ۴۷، ۵۷، ۶۷، ۷۷، ۸۷، ۹۷

• مؤلفه وابستگی (محوریت اتکای بیش از حد به دیگران برای تصمیم‌گیری) با ۱۰ گویه: سوالات ۸، ۱۸، ۲۸، ۳۸، ۴۸، ۵۸، ۶۸، ۷۸، ۸۸، ۹۸

• مؤلفه درماندگی نسبت به تغییر (محوریت باور به غیرقابل تغییر بودن شخصیت و گذشته) با ۱۰ گویه: سوالات ۹، ۱۹، ۲۹، ۳۹، ۴۹، ۵۹، ۶۹، ۷۹، ۸۹، ۹۹

• مؤلفه کمال‌گرایی (محوریت باور به وجود تنها یک راه حل کامل برای مسائل) با ۱۰ گویه: سوالات ۱۰، ۲۰، ۳۰، ۴۰، ۵۰، ۶۰، ۷۰، ۸۰، ۹۰، ۱۰۰

روایی و پایایی پرسشنامه باورهای غیرمنطقی

روایی:

اعتبار و دقت این ابزار اندازه‌گیری به این معناست که پرسشنامه باورهای غیرمنطقی تا چه حد توانسته است سازه نظری مورد نظر یعنی ده مؤلفه اصلی باورهای غیرمنطقی شامل نیاز به تایید، انتظار بالا از خود، تمایل به سرزنش، واکنش نسبت به ناکامی، بی‌مسئولیتی هیجانی، نگرانی زیاد، اجتناب از مشکل، وابستگی، درماندگی نسبت به تغییر و کمال‌گرایی را با جامعیت و دقت کافی مورد سنجش قرار دهد و محتوای آن از هماهنگی لازم با مبانی نظری شناخت‌درمانی و روانشناسی بالینی برخوردار باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). رضایی و همکاران (۱۳۹۷) در پژوهشی که با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی پرسشنامه باورهای غیرمنطقی جونز در میان دانشجویان ایرانی انجام دادند، از روش روایی محتوا برای تعیین اعتبار این ابزار استفاده کردند و نمره روایی ۰.۸۷ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل ملاحظه‌ای از حد نصاب ۰.۷ بالاتر است، می‌توان ابراز داشت که روایی محتوایی پرسشنامه باورهای غیرمنطقی برای استفاده در پژوهش‌های روانشناسی و مشاوره در بستر فرهنگ ایرانی از اعتبار مطلوب و قابل قبولی برخوردار بوده و قابلیت اندازه‌گیری دقیق متغیر مورد نظر را دارا می‌باشد.

پایایی:

پایداری و همگونی درونی این پرسشنامه به معنای آن است که نتایج حاصل از اجرای آن در شرایط مشابه و در زمان‌های مختلف، از دقت و ثبات کافی برخوردار بوده و گویه‌های آن به صورت منسجم و هماهنگ، سازه باورهای غیرمنطقی را اندازه‌گیری می‌کنند (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). محمدی و همکاران (۱۳۹۶) در یک مطالعه معتبر که به منظور بررسی قابلیت اعتماد نسخه فارسی پرسشنامه باورهای غیرمنطقی جونز در میان جمعیت عمومی صورت گرفت، با بهره‌گیری از روش آماری آلفای کرونباخ، ضریب پایایی کل پرسشنامه را ۰.۸۹ محاسبه کردند. این ضریب نه تنها از معیار استاندارد ۰.۷ بسیار بالاتر است، بلکه بیانگر همسانی درونی عالی و قابلیت اعتماد بسیار خوب این ابزار برای ارزیابی باورهای غیرمنطقی در جوامع مختلف می‌باشد. بنابراین می‌توان با اطمینان خاطر از پایایی مطلوب این پرسشنامه در طرح‌های پژوهشی و مطالعات بالینی و مشاوره‌ای بهره برد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه