پرسشنامه استاندارد رفتارهای فرانقشی ارگان 1988

مشخصات پرسشنامه استاندارد رفتارهای فرانقشی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد رفتارهای فرانقشی

تعریف مفهومی

رفتارهای فرانقشی به عنوان یک سازه چندبعدی در حوزه رفتار سازمانی تعریف می‌شود که به مجموعه رفتارهای داوطلبانه، اختیاری و فراتر از وظایف رسمی شغلی اطلاق می‌گردد که کارکنان برای ارتقای اثربخشی و کارایی سازمان از خود بروز می‌دهند. این مفهوم شامل پنج مؤلفه اصلی وظیفه‌شناسی، نوع‌دوستی، فضیلت مدنی، جوانمردی و احترام و تکریم می‌باشد که در مجموع نشان‌دهنده میزان تعهد، همکاری و مشارکت فراتر از حد انتظار کارکنان در محیط کار است (ارگان، ۱۹۸۸).

تعریف عملیاتی

رفتارهای فرانقشی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۳ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در پنج مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه وظیفه‌شناسی (محوریت پایبندی به قوانین، انجام وظایف فراتر از حد انتظار و تعهد به سازمان) با ۵ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵

• مؤلفه نوع‌دوستی (محوریت تمایل به کمک به همکاران و رفتارهای حمایتی در محیط کار) با ۵ گویه: سوالات ۶، ۷، ۸، ۹، ۱۰

• مؤلفه فضیلت مدنی (محوریت مشارکت فعال در امور سازمان، مسئولیت‌پذیری و دغدغه نسبت به مسائل سازمان) با ۴ گویه: سوالات ۱۱، ۱۲، ۱۳، ۱۴

• مؤلفه جوانمردی (محوریت عدم شکایت از شرایط، تحمل سختی‌ها و نگرش مثبت نسبت به سازمان) با ۵ گویه: سوالات ۱۵، ۱۶، ۱۷، ۱۸، ۱۹

• مؤلفه احترام و تکریم (محوریت احترام به سازمان، پرهیز از بدگویی و رفتارهای مودبانه در محیط کار) با ۴ گویه: سوالات ۲۰، ۲۱، ۲۲، ۲۳

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد رفتارهای فرانقشی

روایی:

منظور از اعتبار این پرسشنامه، توانایی آن در سنجش دقیق و جامع سازه رفتارهای فرانقشی و ابعاد پنج‌گانه آن یعنی وظیفه‌شناسی، نوع‌دوستی، فضیلت مدنی، جوانمردی و احترام و تکریم است که نشان می‌دهد گویه‌ها تا چه اندازه می‌توانند رفتارهای داوطلبانه و فراتر از وظایف رسمی کارکنان را به درستی منعکس کنند (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). ارگان (۱۹۸۸) در پژوهش اصلی خود برای تعیین اعتبار این پرسشنامه از روش روایی محتوایی با بهره‌گیری از نظرات متخصصان رفتار سازمانی و مدیریت استفاده کرد و روایی آن را تأیید نمود. قلی‌پور و همکاران (۱۳۸۸) نیز در مطالعه اعتباریابی در ایران، از روش روایی محتوایی با استفاده از دیدگاه‌های متخصصان مدیریت منابع انسانی بهره گرفتند و نمره روایی ۰.۸۲ را به دست آوردند. با توجه به اینکه این مقدار بیشتر از ۰.۷ است، می‌توان نتیجه گرفت که پرسشنامه رفتارهای فرانقشی ارگان از روایی محتوایی مطلوبی برخوردار بوده و برای استفاده در پژوهش‌های مدیریت، رفتار سازمانی و روانشناسی صنعتی در جامعه ایرانی مناسب است.

پایایی:

ثبات، دقت و قابلیت اتکای نتایج حاصل از پرسشنامه رفتارهای فرانقشی در شرایط مختلف، نشان‌دهنده پایایی آن است که بیانگر این موضوع می‌باشد که این ابزار تا چه اندازه می‌تواند پاسخ‌های پایدار و قابل اعتمادی را در دفعات مختلف اندازه‌گیری ارائه دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). ارگان (۱۹۸۸) در پژوهش اصلی خود، ضریب پایایی این پرسشنامه را با استفاده از روش آلفای کرونباخ ۰.۸۵ گزارش نمود که نشان‌دهنده پایایی بسیار مطلوب این ابزار است. قلی‌پور و همکاران (۱۳۸۸) نیز در مطالعه اعتباریابی در ایران، ضریب آلفای کرونباخ را ۰.۸۶ محاسبه کردند و پایایی ابعاد پنج‌گانه را بین ۰.۷۸ تا ۰.۸۴ گزارش نمودند. با توجه به اینکه این ضرایب به طور قابل توجهی از ۰.۷ بالاتر هستند، می‌توان گفت که پرسشنامه رفتارهای فرانقشی ارگان از پایایی عالی برخوردار بوده و برای استفاده در تحقیقات علمی، ارزیابی‌های سازمانی و پروژه‌های مدیریت منابع انسانی بسیار مناسب است.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه