پرسشنامه استاندارد رفتار شهروندی سازمانی پادسکاف

مشخصات پرسشنامه رفتار شهروندی سازمانی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه رفتار شهروندی سازمانی

تعریف مفهومی

رفتار شهروندی سازمانی به عنوان یک سازه مدیریتی و رفتاری چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه رفتارهای داوطلبانه، فرانقش و خودجوش کارکنان اطلاق می‌گردد که فراتر از وظایف رسمی و الزامات شغلی آنان بوده و به بهبود اثربخشی، کارایی و سلامت کلی سازمان کمک می‌کند، بدون اینکه به طور مستقیم در سیستم پاداش و ارزیابی عملکرد سازمان لحاظ شده باشد (پادسکاف، ۲۰۰۰).

تعریف عملیاتی

رفتار شهروندی سازمانی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۴ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در پنج مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه نوع‌دوستی (محوریت کمک به دیگران و رفتارهای یاری‌رسان در سازمان) با ۴ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴

• مؤلفه وظیفه‌شناسی (محوریت پایبندی به قوانین، مسئولیت‌پذیری و دقت در انجام وظایف) با ۴ گویه: سوالات ۵، ۶، ۷، ۸

• مؤلفه جوانمردی (محوریت چشم‌پوشی از ناراحتی‌ها، عدم شکایت و تمرکز بر جنبه‌های مثبت سازمان) با ۴ گویه: سوالات ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲

• مؤلفه فضیلت شهروندی (محوریت مشارکت در فعالیت‌های فراتر از وظیفه، آگاهی از تغییرات و رشد سازمانی) با ۴ گویه: سوالات ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶

• مؤلفه احترام و تکریم (محوریت احترام به دیگران، کمک به همکاران و رفتارهای حمایت‌گرانه در محیط کار) با ۸ گویه: سوالات ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰، ۲۱، ۲۲، ۲۳، ۲۴

روایی و پایایی پرسشنامه رفتار شهروندی سازمانی

روایی:

برای بررسی اعتبار یک ابزار اندازه‌گیری در حوزه مدیریت و رفتار سازمانی، مفهوم روایی به این معناست که پرسشنامه مورد نظر تا چه اندازه می‌تواند سازه مدنظر را به طور دقیق و بدون سوگیری مورد سنجش قرار دهد و محتوای آن از دیدگاه خبرگان با هدف پژوهش همخوانی کامل داشته باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). محمدی و همکاران (۱۳۹۸) در مطالعه‌ای که با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی پرسشنامه رفتار شهروندی سازمانی پادسکاف در سازمان‌های دولتی ایران انجام دادند، برای تعیین روایی از روش روایی محتوا استفاده کردند و نمره روایی ۰.۸۶ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به طور معناداری بیشتر از ۰.۷ است، می‌توان گفت که روایی محتوایی این پرسشنامه در سطح بسیار مطلوبی قرار دارد و ابزاری مناسب برای ارزیابی رفتارهای فرانقش کارکنان در سازمان‌های ایرانی محسوب می‌شود.

پایایی:

پایایی یک ابزار سنجش به عنوان یکی از شاخص‌های اساسی کیفیت ابزارهای پژوهشی، نشان‌دهنده میزان دقت، ثبات و هماهنگی درونی گویه‌های آن است که به محقق اطمینان می‌دهد نتایج به دست آمده در شرایط مشابه، قابل تکرار و اعتماد هستند (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). حسینی و همکاران (۱۴۰۰) در تحقیقی که با هدف تعیین پایایی این پرسشنامه در بین کارکنان شرکت‌های تولیدی کشور انجام شد، با استفاده از روش ضریب آلفای کرونباخ، ضریب پایایی را ۰.۹۱ محاسبه کردند که نشان‌دهنده همسانی درونی بسیار بالا و یکپارچگی عالی گویه‌ها با یکدیگر است. از آنجا که این مقدار بزرگتر از ۰.۷ است، پایایی پرسشنامه رفتار شهروندی سازمانی پادسکاف کاملاً مورد تایید قرار می‌گیرد و می‌توان با اطمینان کامل از نتایج آن در پژوهش‌های مدیریتی و سازمانی استفاده کرد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه