پرسشنامه استاندارد سبک رهبری باس و آولیو (1985)

مشخصات پرسشنامه سبک رهبری

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه سبک رهبری

تعریف مفهومی

سبک رهبری به عنوان یک سازه چندبعدی در علوم رفتاری و مدیریت، به الگوی نسبتاً پایدار از رفتارها، نگرش‌ها و مهارت‌هایی اطلاق می‌شود که یک فرد برای هدایت، هدایت و تأثیرگذاری بر دیگران به منظور دستیابی به اهداف مشترک به کار می‌گیرد. این مفهوم شامل ابعاد مختلفی از جمله رهبری تحول‌آفرین، رهبری تبادلی و رهبری عدم مداخله است که هر یک بر اساس میزان توجه به نیازهای پیروان، ایجاد انگیزه، ارائه چشم‌انداز، پاداش‌دهی و نظارت بر عملکرد، تعریف می‌شوند (باس و آولیو، ۱۹۸۵).

تعریف عملیاتی

سبک رهبری نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۳۶ گویه این پرسشنامه در طیف پنج درجه‌ای لیکرت کسب می‌کند. این نمره در هشت مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه نفوذ آرمانی (رهبری تحول‌آفرین؛ رفتارهایی که موجب الهام‌بخشی و ایجاد اعتماد در پیروان می‌شود) با ۸ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸

• مؤلفه تحریک فرهیختگی (رهبری تحول‌آفرین؛ ترغیب پیروان به خلاقیت و نوآوری در حل مسائل) با ۴ گویه: سوالات ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲

• مؤلفه انگیزش الهام‌بخش (رهبری تحول‌آفرین؛ ایجاد انگیزه و شوق در پیروان برای دستیابی به اهداف) با ۴ گویه: سوالات ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶

• مؤلفه ملاحظه‌های فردی (رهبری تحول‌آفرین؛ توجه به نیازها و توانایی‌های منحصر‌به‌فرد هر یک از پیروان) با ۴ گویه: سوالات ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰

• مؤلفه پاداش‌های مشروط (رهبری تبادلی؛ پاداش‌دهی به پیروان در قبال عملکرد مطلوب) با ۴ گویه: سوالات ۲۱، ۲۲، ۲۳، ۲۴

• مؤلفه مدیریت بر مبنای استثنای فعال (رهبری تبادلی؛ نظارت مستمر بر عملکرد و اقدام به موقع برای اصلاح خطاها) با ۴ گویه: سوالات ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۲۸

• مؤلفه مدیریت بر مبنای استثنای غیرفعال (رهبری تبادلی؛ واکنش به مشکلات تنها زمانی که به بحران تبدیل می‌شوند) با ۴ گویه: سوالات ۲۹، ۳۰، ۳۱، ۳۲

• مؤلفه عدم مداخله‌گری (رهبری عدم مداخله؛ خودداری از رهبری و واگذاری کامل مسئولیت‌ها به پیروان) با ۴ گویه: سوالات ۳۳، ۳۴، ۳۵، ۳۶

روایی و پایایی پرسشنامه سبک رهبری

روایی:

برای اطمینان از اینکه یک ابزار اندازه‌گیری، دقیقاً آنچه را که برای سنجش آن طراحی شده، مورد ارزیابی قرار می‌دهد، باید به مفهوم روایی توجه ویژه‌ای داشت که نشان‌دهنده میزان انطباق محتوای ابزار با سازه مورد نظر است (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در فرآیند ساخت و اعتباریابی پرسشنامه سبک رهبری در ایران، پژوهشگران از روش روایی محتوا برای تعیین اعتبار این ابزار استفاده کردند. با بهره‌گیری از دیدگاه‌های متخصصان مدیریت و علوم رفتاری، شاخص روایی محتوا (CVI) محاسبه شد که مقدار آن برای این پرسشنامه ۰.۸۷ گزارش گردیده است. از آنجایی که این مقدار به طور قابل توجهی بالاتر از معیار ۰.۷ است، می‌توان اذعان داشت که این پرسشنامه از روایی محتوایی مطلوبی برخوردار بوده و گویه‌های آن، توانایی لازم برای سنجش مؤلفه‌های مختلف سبک رهبری را دارا می‌باشند و نتایج آن برای استفاده در محیط‌های سازمانی و آموزشی قابل اعتماد است.

پایایی:

پایایی یک پرسشنامه، نمایانگر میزان همسانی درونی، ثبات و دقت نتایجی است که در شرایط مشابه از پاسخ‌دهندگان مختلف به دست می‌آید و نشان‌دهنده این است که ابزار اندازه‌گیری تا چه حد از خطاهای تصادفی در فرآیند سنجش مصون بوده است (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در تحقیق داخلی انجام شده بر روی این پرسشنامه، به منظور تعیین پایایی از روش همسانی درونی و با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بهره گرفته شد. مقدار ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شده برای این پرسشنامه برابر با ۰.۸۹ گزارش شده است. این رقم که به مراتب بالاتر از حد استاندارد ۰.۷ می‌باشد، نشان‌دهنده پایایی بسیار بالای پرسشنامه و همسانی درونی عالی بین گویه‌های آن است و این اطمینان را به پژوهشگران می‌دهد که نتایج حاصل از این ابزار از ثبات و قابلیت اعتماد بالایی برخوردار بوده و می‌توانند با خیالی آسوده از آن در تحقیقات علمی و طرح‌های پژوهشی خود استفاده نمایند.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه