پرسشنامه استاندارد نگرش مذهبی مارکن 1991

مشخصات پرسشنامه استاندارد نگرش مذهبی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد نگرش مذهبی

تعریف مفهومی

نگرش مذهبی به عنوان یک سازه روانشناختی و معنوی چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه باورها، احساسات، نگرش‌ها و رفتارهای فرد نسبت به خداوند، مفاهیم دینی، ارزش‌های معنوی و ارتباط عمیق و شخصی با منبع الهی اطلاق می‌گردد که نقش بنیادین در شکل‌دهی به هویت فردی، جهت‌دهی به تصمیمات زندگی، ایجاد آرامش و امنیت روانی و تأثیرگذاری بر روابط بین‌فردی و خانوادگی ایفا می‌کند. این سازه نه تنها شامل ابعاد شناختی نظیر آگاهی از آموزه‌های دینی و باور به مشیت الهی می‌شود، بلکه جنبه‌های عاطفی و رفتاری مانند احساس عشق و ارتباط با خدا، اعتماد به حمایت الهی، تجربه بخشش و رهایی از گناه و همچنین تأثیرپذیری از ارزش‌های دینی در زندگی روزمره را نیز دربرمی‌گیرد (مارکن، ۱۹۹۱).

تعریف عملیاتی

نگرش مذهبی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۷ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این پرسشنامه تک عاملی بوده و فاقد مؤلفه‌های مجزا است، اما هر گویه به طور خاص به سنجش یکی از ابعاد نگرش مذهبی مانند ارتباط با خدا، اعتماد به مشیت الهی، احساس بخشش، تأثیرپذیری از ارزش‌های دینی، نگرش به هدایت الهی و تجربه عشق و حمایت خداوند می‌پردازد. گویه‌های این پرسشنامه به صورت زیر است:

• سوالات ۱ تا ۲۷

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد نگرش مذهبی

روایی:

در حوزه مطالعات روان‌شناسی دین و معنویت، یکی از شاخص‌های اساسی برای اطمینان از کیفیت یک ابزار اندازه‌گیری، میزان توانایی آن در سنجش دقیق و جامع مفهوم مورد مطالعه است که با عنوان اعتبار یا روایی شناخته می‌شود و نشان می‌دهد که آیا یک پرسشنامه به واقع، سازه‌ی مدنظر را با تمام ابعاد و پیچیدگی‌های آن می‌سنجد یا صرفاً سطحی از آن را پوشش می‌دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). مارکن (۱۹۹۱) در فرآیند ساخت و اعتباریابی این پرسشنامه، به منظور حصول اطمینان از تناسب و غنای محتوایی گویه‌ها با سازه‌ی نگرش مذهبی، از روش روایی محتوا با بهره‌گیری از نظرات جمعی از متخصصان و خبرگان حوزه روان‌شناسی دین، الهیات و علوم تربیتی استفاده نمود. تحلیل‌های آنان نشان داد که گویه‌های این ابزار از هماهنگی مفهومی بالایی با سازه‌ی نگرش مذهبی برخوردار هستند و شاخص روایی محتوایی (CVR) برای کل پرسشنامه مقدار ۰.۸۲ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل ملاحظه‌ای بالاتر از حداقل معیار پذیرش یعنی ۰.۷ قرار دارد، می‌توان با اطمینان خاطر اذعان نمود که پرسشنامه نگرش مذهبی مارکن از روایی محتوایی مطلوبی برخوردار بوده و کاربرد آن در پژوهش‌های مرتبط با روان‌شناسی دین، سلامت معنوی و مطالعات مرتبط با باورهای دینی در جامعه ایرانی از اعتبار علمی کافی برخوردار می‌باشد.

پایایی:

پایایی یا قابلیت اعتماد یک ابزار اندازه‌گیری، به میزان دقت، ثبات و تکرارپذیری نتایج آن در شرایط مختلف و در طول زمان اشاره دارد و نشان می‌دهد که یک پرسشنامه تا چه حد از خطاهای تصادفی و نوسانات مزاحم در امان بوده و می‌توان بر یافته‌های حاصل از آن برای تصمیم‌گیری‌های بالینی و پژوهشی اتکا نمود (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). مارکن (۱۹۹۱) در فرآیند ساخت و هنجاریابی این پرسشنامه، به منظور بررسی همسانی درونی و پایایی آن، از روش محاسبه ضریب آلفای کرونباخ استفاده کرد که نتایج نشان داد مقدار این ضریب برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۶ بوده است. این مقدار بالا حاکی از همبستگی درونی عالی و انسجام قوی بین گویه‌های پرسشنامه می‌باشد و نشان می‌دهد که تمامی سوالات به خوبی سازه‌ی نگرش مذهبی را اندازه‌گیری می‌کنند. نظر به اینکه این ضریب به مراتب بیشتر از معیار استاندارد ۰.۷ قرار دارد، می‌توان نتیجه گرفت که پرسشنامه نگرش مذهبی مارکن از پایایی بسیار مطلوب و قابل قبولی برخوردار بوده و نتایج حاصل از آن از اعتمادپذیری و استحکام لازم برای استفاده در پژوهش‌های علمی، مشاوره‌های دینی و روان‌شناختی و مطالعات مرتبط با سلامت معنوی برخوردار است.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه