پرسشنامه استاندارد پایبندی مذهبی جان بزرگی 1388

مشخصات پرسشنامه استاندارد پایبندی مذهبی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد پایبندی مذهبی

تعریف مفهومی

پایبندی مذهبی به عنوان یک سازه روانشناختی چندبعدی و عمیقاً ریشه‌دار در باورها و ارزش‌های دینی تعریف می‌شود که به مجموعه ای از نگرش‌ها، رفتارها و تعهدات فردی در برابر اصول، آموزه‌ها و دستورات یک دین خاص، به ویژه اسلام، اطلاق می‌گردد. این سازه نه تنها جنبه‌های بیرونی و قابل مشاهده دینداری مانند انجام مناسک و عبادات را دربرمی‌گیرد، بلکه ابعاد درونی‌تر نظیر باور قلبی، تعهد عاطفی و پایبندی عملی به ارزش‌های اخلاقی و معنوی را نیز شامل می‌شود (جان بزرگی، ۱۳۸۸).

تعریف عملیاتی

پایبندی مذهبی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۶۰ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در سه مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه پایبندی مذهبی (شامل باورهای عمیق، انجام واجبات و التزام عملی به دستورات دین) با ۲۲ گویه: سوالات ۳، ۶، ۷، ۱۴، ۱۵، ۱۶، ۱۹، ۲۱، ۲۶، ۳۲، ۳۴، ۳۶، ۳۸، ۳۹، ۴۱، ۴۷، ۵۰، ۵۲، ۵۵، ۵۸، ۶۰

• مؤلفه پایبندی مذهبی دوسوگرایی (شامل تردیدها، کشمکش‌های درونی و نوسانات بین پایبندی و بی‌التفاتی) با ۲۳ گویه: سوالات ۱، ۲، ۴، ۵، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲، ۲۲، ۲۳، ۲۴، ۲۹، ۳۰، ۳۷، ۴۰، ۴۳، ۴۹، ۵۳، ۵۴، ۵۶

• مؤلفه ناپایبندی مذهبی (شامل بی‌اعتنایی، تردیدهای اساسی و فاصله‌گیری از ارزش‌های دینی) با ۱۵ گویه: سوالات ۱۳، ۱۷، ۱۸، ۲۰، ۲۵، ۲۷، ۲۸، ۳۱، ۳۳، ۴۲، ۴۴، ۴۵، ۴۶، ۴۸، ۵۱، ۵۷، ۵۹

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد پایبندی مذهبی

روایی:

در حوزه‌ی مطالعات روان‌سنجی، روایی به این موضوع اشاره دارد که یک ابزار اندازه‌گیری تا چه میزان موفق به سنجش دقیق و بی‌نقص آنچه که برای اندازه‌گیری آن طراحی شده، می‌گردد و از گزند خطاهای سیستماتیک و عوامل مداخله‌گر در امان است (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). جان بزرگی (۱۳۸۸) به منظور احراز روایی این پرسشنامه، از روش روایی محتوایی بهره جست و بدین منظور، نظر تعدادی از متخصصان و صاحب‌نظران حوزه دین و روان‌شناسی را مورد پرسش و بررسی قرار داد. پس از اعمال نظرات اصلاحی آنان، ضریب روایی محتوایی (CVR) برای این ابزار مقدار ۰.۸۶ محاسبه گردید. با عنایت به اینکه مقدار به‌دست آمده به طور قابل توجهی بالاتر از معیار پذیرش حداقل ۰.۷ است، می‌توان چنین نتیجه‌گیری کرد که محتوای پرسشنامه از اعتبار و جامعیت لازم برای سنجش سازه‌ی پیچیده‌ی پایبندی مذهبی در جامعه ایرانی برخوردار است و استفاده از آن در پژوهش‌های معتبر، بلامانع و مورد تأیید می‌باشد.

پایایی:

پایایی یک پرسشنامه، بیانگر درجه‌ی ثبات، قابلیت اتکا و اعتمادپذیری نتایجی است که از طریق آن به دست می‌آید و نشان می‌دهد که در صورت تکرار اندازه‌گیری در شرایط مشابه، تا چه میزان به نتایج یکسانی خواهیم رسید و ابزار از خطای تصادفی و نوسانات ناخواسته مصون است (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در پژوهش جان بزرگی (۱۳۸۸) برای تعیین میزان پایایی و همسانی درونی این ابزار، از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شده است. مقدار ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شده برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۹ به دست آمده است که حکایت از همبستگی درونی بسیار بالای گویه‌ها دارد. با توجه به اینکه این ضریب به مراتب بیشتر از حداقل معیار قابل قبول یعنی ۰.۷ می‌باشد، می‌توان با اطمینان بالا گفت که این پرسشنامه از پایایی بسیار مطلوب و قابل قبولی برخوردار بوده و نتایج حاصل از آن، از دقت و تکرارپذیری لازم جهت کاربرد در تحقیقات علمی برخوردار است.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه