پرسشنامه جهت گیری مذهبی آلپورت (1950)

مشخصات پرسشنامه جهت‌گیری مذهبی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه جهت‌گیری مذهبی

تعریف مفهومی

جهت‌گیری مذهبی به عنوان یک سازه روانشناختی چندبعدی تعریف می‌شود که نشان‌دهنده انگیزه‌ها، نگرش‌ها و رویکردهای فرد نسبت به دین و اعتقادات مذهبی است و نحوه ارتباط فرد با خداوند، مناسک دینی و کارکردهای اجتماعی و روانی مذهب را مشخص می‌کند. این سازه شامل دو مؤلفه اصلی جهت‌گیری مذهبی بیرونی (رویکرد ابزاری به دین به عنوان وسیله‌ای برای تأمین امنیت، حمایت اجتماعی و منافع شخصی) و جهت‌گیری مذهبی درونی (رویکرد اصیل و درونی‌شده به دین که در تمام ابعاد زندگی فرد نفوذ دارد) می‌باشد که در سلامت روان، سازگاری و معنا‌بخشی به زندگی نقش اساسی ایفا می‌کنند (آلپورت، ۱۹۵۰).

تعریف عملیاتی

جهت‌گیری مذهبی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۱ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در دو مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه جهت‌گیری مذهبی بیرونی (محوریت رویکرد ابزاری به دین، استفاده از مذهب برای تأمین امنیت، حمایت اجتماعی، منافع اقتصادی و آرامش روانی) با ۱۲ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲

• مؤلفه جهت‌گیری مذهبی درونی (محوریت رویکرد اصیل و درونی‌شده به دین، حضور خداوند در زندگی، مطالعه و تفکر مذهبی، معناداری و پشتوانه اعتقادی) با ۹ گویه: سوالات ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶، ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰، ۲۱

روایی و پایایی پرسشنامه جهت‌گیری مذهبی

روایی:

در حوزه ساخت و اعتباریابی ابزارهای سنجش در روانشناسی دین و معنویت، یکی از شاخص‌های اساسی برای ارزیابی کیفیت یک پرسشنامه، میزان کارآمدی آن در اندازه‌گیری دقیق سازه مورد نظر است که نشان می‌دهد آیا گویه‌های پرسشنامه به درستی ابعاد مختلف متغیر دینی را پوشش داده‌اند و آیا متخصصان حوزه روانشناسی و علوم دینی بر محتوای آن توافق نظر دارند یا خیر (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). آلپورت (۱۹۵۰) در فرآیند ساخت و استانداردسازی این پرسشنامه برای تعیین روایی آن از روش روایی محتوا با بهره‌گیری از نظرات متخصصان روانشناسی و الهیات استفاده کرد که نمره روایی ۰.۸۵ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به مراتب از ۰.۷۰ بالاتر است، می‌توان با اطمینان بالا اظهار داشت که پرسشنامه جهت‌گیری مذهبی آلپورت از روایی محتوایی مطلوبی برخوردار بوده و ابزاری مناسب برای سنجش دقیق این سازه در پژوهش‌های روانشناسی دین، علوم تربیتی و مطالعات معنوی محسوب می‌شود.

پایایی:

در فرآیند سنجش و ارزیابی ابزارهای روانشناختی در حوزه دین‌پژوهی و سلامت روان، پایایی به عنوان یکی از مهم‌ترین معیارهای روانسنجی، نمایانگر میزان ثبات، هماهنگی درونی و تکرارپذیری نتایج حاصل از یک پرسشنامه در شرایط مشابه است که می‌تواند اعتماد پژوهشی و بالینی را نسبت به داده‌های گردآوری شده افزایش دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). آلپورت (۱۹۵۰) به منظور بررسی پایایی پرسشنامه جهت‌گیری مذهبی از روش همسانی درونی و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ استفاده کرد که مقدار این ضریب برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۳ و برای مؤلفه‌های مختلف ۰.۸۰ و ۰.۸۲ گزارش شد. با توجه به اینکه تمامی ضرایب بدست آمده به طور قابل توجهی از معیار ۰.۷۰ فراتر رفته‌اند، می‌توان با اطمینان بالا گفت که پرسشنامه جهت‌گیری مذهبی آلپورت از پایایی بسیار مطلوبی برخوردار است و نتایج حاصل از آن برای استفاده در تشخیص جهت‌گیری‌های مذهبی، طرح‌های پژوهش و مداخلات روانشناسی دین قابل اعتماد و استناد می‌باشد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه