پرسشنامه استاندارد هویت جمعی لهراسبی 1390

مشخصات پرسشنامه استاندارد هویت جمعی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد هویت جمعی

تعریف مفهومی

هویت جمعی به عنوان یک سازه روانشناختی و اجتماعی چندبعدی تعریف می‌شود که عبارت است از احساس تعلق، تعهد و همبستگی فرد به گروه‌های اجتماعی مختلف از جمله قوم، ملیت و جامعه جهانی که از طریق فرآیندهای جامعه‌پذیری، تعاملات اجتماعی و مقایسه‌های بین‌گروهی شکل می‌گیرد و شامل ابعاد شناختی (آگاهی از عضویت گروهی)، عاطفی (احساس افتخار و دلبستگی به گروه) و رفتاری (مشارکت در فعالیت‌های گروهی) می‌باشد. این سازه در سه سطح هویت قومی (وابستگی به قوم و نژاد خاص)، هویت ملی (احساس تعلق به کشور و ملت) و هویت فراملی (احساس مسئولیت و همبستگی با جامعه جهانی) به طور هم‌زمان بر نگرش‌ها، رفتارها و تعاملات اجتماعی افراد تأثیر می‌گذارد (هزارجریبی و لهراسبی، ۱۳۹۰).

تعریف عملیاتی

هویت جمعی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۳۰ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در سه مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه هویت قومی (محوریت احساس دلبستگی، افتخار و پایبندی به قوم، زبان مادری، آداب و رسوم محلی و زادگاه) با ۱۰ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸، ۹، ۱۰

• مؤلفه هویت ملی (محوریت احساس افتخار به ایرانی بودن، دلبستگی به سرزمین ایران، زبان فارسی، نمادهای ملی، مفاخر فرهنگی و دینی) با ۱۰ گویه: سوالات ۱۱، ۱۲، ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶، ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰

• مؤلفه هویت فراملی (محوریت احساس همبستگی با جامعه جهانی، احترام به حقوق بشر، انجام فعالیت‌های بشردوستانه، ارزش‌های جهانی و پذیرش تنوع فرهنگی) با ۱۰ گویه: سوالات ۲۱، ۲۲، ۲۳، ۲۴، ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۲۸، ۲۹، ۳۰

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد هویت جمعی

روایی:

در حوزه سنجش و اندازه‌گیری در علوم اجتماعی و روانشناسی، اعتبار یا روایی به این معناست که یک ابزار اندازه‌گیری تا چه میزان می‌تواند سازه یا متغیر مورد نظر را به طور دقیق، صحیح و بدون انحراف اندازه‌گیری کند و از محتوایی جامع، مرتبط و متناسب با هدف اندازه‌گیری برخوردار باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). ولدی (۱۳۹۶) در فرآیند اعتباریابی پرسشنامه هویت جمعی لهراسبی در جامعه ایرانی، برای تعیین روایی از روش روایی محتوایی بهره گرفت و با استفاده از نظرات متخصصان علوم اجتماعی، روانشناسی و مطالعات فرهنگی، نسبت به بررسی ارتباط هر یک از ۳۰ گویه با سازه هویت جمعی و ابعاد سه‌گانه آن (هویت قومی، ملی و فراملی)، تناسب محتوایی و جامعیت سوالات اقدام نمود. نتایج این ارزیابی نشان داد که تمامی گویه‌ها از نظر محتوایی با ابعاد سه‌گانه هویت جمعی همخوانی داشته و نمره روایی محتوایی کسب شده ۰.۸۷ گزارش شده است. با توجه به اینکه این مقدار از ۰.۷ بالاتر است، روایی محتوایی پرسشنامه هویت جمعی برای استفاده در پژوهش‌های مرتبط با هویت، فرهنگ، قومیت و مطالعات ملی و فراملی در جامعه ایرانی مورد تایید قرار می‌گیرد و می‌توان از آن به عنوان ابزاری معتبر در مطالعات جامعه‌شناختی، روانشناسی اجتماعی و علوم سیاسی بهره برد.

پایایی:

در علم سنجش و اندازه‌گیری در علوم اجتماعی و روانشناسی، قابلیت اعتماد یا پایایی یک ابزار اندازه‌گیری به میزان دقت، ثبات و همسانی درونی نتایج حاصل از آن در شرایط مختلف و در دفعات متعدد اجرا اطلاق می‌شود که نشان می‌دهد یک پرسشنامه تا چه اندازه از خطاهای تصادفی مصون بوده و می‌تواند نتایج قابل اتکایی را ارائه دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). ولدی (۱۳۹۶) برای بررسی پایایی پرسشنامه هویت جمعی در تحقیق خود، از روش همسانی درونی با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ استفاده نمود و این ضریب را برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۶ محاسبه کرد که نشان‌دهنده همبستگی بالای بین گویه‌ها و یکپارچگی درونی مطلوب ابزار است. همچنین پایایی هر یک از سه مؤلفه پرسشنامه شامل هویت قومی، هویت ملی و هویت فراملی نیز به طور جداگانه محاسبه گردید که همگی حاکی از ضرایب بالاتر از ۰.۷ بوده و بیانگر پایایی قابل قبول هر یک از ابعاد است. با توجه به اینکه ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شده (۸۶/۰) به طور قابل ملاحظه‌ای از معیار پذیرش ۰.۷ بالاتر است، پایایی پرسشنامه هویت جمعی تایید شده و می‌توان از آن به عنوان ابزاری قابل اعتماد در پژوهش‌های علوم اجتماعی، مطالعات فرهنگی، روانشناسی اجتماعی و جامعه‌شناسی در نمونه‌های مختلف ایرانی بهره برد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه