پرسشنامه تمایل به اعتیاد ریچارد (2015)

مشخصات پرسشنامه تمایل به اعتیاد

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه تمایل به اعتیاد

تعریف مفهومی

تمایل به اعتیاد به عنوان یک سازه روانشناختی و رفتاری چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه ای از گرایش‌ها، نگرش‌ها و آمادگی‌های فردی و اجتماعی برای روی آوردن به مصرف مواد مخدر در شرایط مختلف زندگی اطلاق می‌گردد که ریشه در تعامل پیچیده عوامل محیطی (خانوادگی و فامیلی)، فردی (شخصیتی و مالی) و اجتماعی (فرهنگی و قانونی) دارد و نشان‌دهنده سطح آسیب‌پذیری فرد در برابر اعتیاد است (ریچارد، ۲۰۱۵).

تعریف عملیاتی

تمایل به اعتیاد نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۱۶ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در سه مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه محیطی (خانوادگی و فامیلی) (محوریت تأثیر عوامل خانوادگی از جمله اعتماد، تعارضات، سابقه مصرف و طلاق در گرایش به اعتیاد) با ۵ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵

• مؤلفه فردی (محوریت ویژگی‌های شخصی، شرایط مالی، دسترسی به مواد و سبک زندگی در شکل‌گیری تمایل به اعتیاد) با ۴ گویه: سوالات ۶، ۷، ۸، ۹

• مؤلفه اجتماعی (محوریت نقش عوامل اجتماعی از جمله برخورد قانونی، مدیریت استرس، باورهای مذهبی و کنجکاوی در مصرف مواد) با ۷ گویه: سوالات ۱۰، ۱۱، ۱۲، ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶

روایی و پایایی پرسشنامه تمایل به اعتیاد

روایی:

اعتبار یا روایی یک ابزار اندازه‌گیری به این معناست که آیا آن ابزار دقیقاً همان ویژگی یا سازه‌ای را که برای سنجش آن طراحی شده است، اندازه‌گیری می‌کند و روایی محتوایی به عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها، به تناسب، جامعیت و ارتباط منطقی گویه‌ها با محتوای سازه مورد نظر اشاره دارد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). محمدی و همکاران (۱۳۹۶) در تحقیق خود به منظور بررسی روایی پرسشنامه تمایل به اعتیاد ریچارد، از روش روایی محتوایی با استفاده از نظرات پانزده نفر از متخصصان روانشناسی بالینی و اعتیاد استفاده کردند و شاخص روایی محتوایی (CVI) برای کلیه گویه‌ها عددی بالاتر از ۰.۸۲ گزارش گردید. با توجه به اینکه این مقدار از حد استاندارد ۰.۷ فراتر است و نشان‌دهنده توافق بالای متخصصان در مورد مناسب بودن محتوای سوالات است، می‌توان نتیجه گرفت که پرسشنامه تمایل به اعتیاد ریچارد از روایی محتوایی قابل قبولی برای استفاده در پژوهش‌های مرتبط با حوزه اعتیاد در جامعه ایرانی برخوردار می‌باشد.

پایایی:

پایایی یا قابلیت اعتماد یک آزمون، بیانگر میزان دقت، ثبات و همسانی نتایجی است که در شرایط مشابه از آن به دست می‌آید و نشان می‌دهد که نمرات یک ابزار سنجش تا چه اندازه عاری از خطای تصادفی بوده و در صورت تکرار اندازه‌گیری نتایج مشابهی حاصل می‌شود (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). رضایی و همکاران (۱۳۹۸) در یک مطالعه روانسنجی بر روی جمعیت دانشجویی ایرانی، به منظور بررسی پایایی پرسشنامه تمایل به اعتیاد ریچارد، از ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند که ضریب آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه ۰.۸۷، برای مؤلفه محیطی ۰.۸۴، برای مؤلفه فردی ۰.۷۹ و برای مؤلفه اجتماعی ۰.۸۳ به دست آمد. با توجه به اینکه همگی این مقادیر از حد ۰.۷ بیشتر بوده و حتی بسیاری از آنها از ۰.۸ نیز فراتر رفته‌اند، نشان‌دهنده همسانی درونی بسیار خوب و پایایی بالای این ابزار است و پژوهشگران می‌توانند با اطمینان از نتایج این پرسشنامه در تحقیقات خود استفاده نمایند.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه