پرسشنامه خود تخریبی اسمیت (۲۰۲۱)

مشخصات پرسشنامه خود تخریبی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه خود تخریبی

تعریف مفهومی

خود تخریبی به عنوان یک سازه روانشناختی چندبعدی در حوزه روانشناسی بالینی و سلامت روان تعریف می‌شود که به مجموعه رفتارها، افکار و الگوهای خودآسیب‌رسان و خودشکنی که فرد به طور آگاهانه یا ناآگاهانه مرتکب می‌شود و منجر به آسیب‌های جسمانی، روانی، اجتماعی و شغلی می‌گردد، اشاره دارد و شامل چهار مؤلفه اصلی آسیب‌رسانی فیزیکی (رفتارهای مستقیم آسیب‌زا به بدن)، خودتحقیر و احساس بی‌ارزشی (احساس بی‌ارزشی و سرزنش خود)، رفتارهای پرخطر و تکانشی (اقدامات ناگهانی و خطرناک) و تصمیم‌گیری‌های مخرب (انتخاب راه‌حل‌های آسیب‌زا و نامناسب) است که ریشه در مشکلات تنظیم هیجانی، باورهای منفی و تجارب آسیب‌زا دارد (اسمیت، ۲۰۲۱).

تعریف عملیاتی

خود تخریبی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۶ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در چهار مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه آسیب‌رسانی فیزیکی (رفتارهای مستقیم و عمدی که به بدن و سلامت جسمانی فرد آسیب وارد می‌کنند) با ۶ گویه: سوالات ۱، ۷، ۱۱، ۱۷، ۲۲، ۲۶

• مؤلفه خودتحقیر و احساس بی‌ارزشی (احساس بی‌ارزشی، سرزنش خود، تحقیر خود و لایق تنبیه دانستن خویشتن) با ۵ گویه: سوالات ۲، ۱۰، ۱۸، ۱۹، ۲۳

• مؤلفه رفتارهای پرخطر و تکانشی (اقدامات ناگهانی، خطرناک و بدون تفکر که عواقب منفی به همراه دارند) با ۶ گویه: سوالات ۳، ۶، ۱۵، ۲۰، ۲۱، ۲۵

• مؤلفه تصمیم‌گیری‌های مخرب (انتخاب آگاهانه راه‌حل‌های ناسالم، ناامیدی، افکار منفی و رفتارهایی که به آینده و روابط آسیب می‌زنند) با ۹ گویه: سوالات ۴، ۵، ۸، ۹، ۱۲، ۱۳، ۱۴، ۱۶، ۲۴

روایی و پایایی پرسشنامه خود تخریبی

روایی:

برای اطمینان از اینکه ابزار اندازه‌گیری توانسته است ابعاد چهارگانه خود تخریبی شامل آسیب‌رسانی فیزیکی، خودتحقیر، رفتارهای پرخطر و تصمیم‌گیری‌های مخرب را به درستی پوشش دهد و سازه اصلی را با دقت مورد سنجش قرار دهد، مفهوم روایی به کار گرفته می‌شود که به معنای توانایی ابزار در اندازه‌گیری دقیق آنچه برای اندازه‌گیری طراحی شده است، می‌باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). رضایی و همکاران (۱۴۰۱) در یک پژوهش جامع بر روی ۳۲۰ فرد از جمعیت عمومی و بالینی در شهرهای مختلف ایران، به منظور بررسی اعتبار این پرسشنامه از روش روایی محتوا استفاده کردند و با بهره‌گیری از نظرات متخصصان حوزه روانشناسی بالینی و سلامت، تناسب هر گویه را با مؤلفه‌های چهارگانه خود تخریبی مورد ارزیابی دقیق قرار دادند. نمره روایی محتوایی به دست آمده در این پژوهش ۰.۸۷ گزارش شده است که با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل توجهی بالاتر از حد استاندارد ۰.۷ می‌باشد، نشان‌دهنده روایی محتوایی مطلوب و قابل قبول این ابزار برای سنجش رفتارهای خود تخریبی در جمعیت‌های مختلف است.

پایایی:

پایایی به عنوان یکی از معیارهای بنیادین کیفیت یک ابزار سنجش، بیانگر میزان دقت، ثبات، یکنواختی و قابلیت اعتماد نتایج حاصل از آن در شرایط یکسان است و نشان می‌دهد که ابزار تا چه اندازه می‌تواند نتایج پایدار و تکرارپذیری را در دفعات مختلف اندازه‌گیری ارائه دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). احمدی و همکاران (۱۴۰۰) در پژوهشی که بر روی ۲۵۰ فرد از جمعیت عمومی و افراد دارای سابقه خودآسیبی انجام شد، برای بررسی قابلیت اعتماد پرسشنامه خود تخریبی از ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند و ضریب پایایی ۰.۹۱ را برای کل پرسشنامه به دست آوردند. این مقدار که به طور چشمگیری بالاتر از معیار پذیرش ۰.۷ است، حاکی از همسانی درونی بسیار عالی و پایایی فوق‌العاده مطلوب این ابزار می‌باشد و کاربرد گسترده آن را در پژوهش‌های مرتبط با روانشناسی بالینی، آسیب‌شناسی روانی و سلامت روان به خوبی توجیه می‌کند.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه