پرسشنامه خلق و خوی کودکان مالهوترا (1998)

مشخصات پرسشنامه خلق و خوی کودکان مالهوترا

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه خلق و خوی کودکان مالهوترا

تعریف مفهومی

خلق و خوی کودکان به عنوان یک سازه رشدی-روانشناختی چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه ای از ویژگی‌های نسبتاً پایدار و زیستی-رفتاری اطلاق می‌گردد که نحوه واکنش کودک به محرک‌های محیطی، تنظیم هیجانات، و سبک تعامل او با دنیای اطراف را تحت تأثیر قرار می‌دهد و شامل ابعاد مختلفی نظیر سطح فعالیت، انطباق‌پذیری، شدت واکنش‌های عاطفی، آستانه حسی، نظم‌پذیری بیولوژیکی و کیفیت خلق است که مبنای شکل‌گیری شخصیت در دوران بعدی زندگی را فراهم می‌آورد (مالهوترا، ۱۹۹۸).

تعریف عملیاتی

خلق و خوی کودکان نمره‌ای است که مادر از پاسخگویی به ۴۵ گویه این پرسشنامه در مورد کودک خود کسب می‌کند. این نمره در نه مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه رویکرد/اجتناب (محوریت نحوه واکنش کودک به افراد، اشیاء و موقعیت‌های جدید) با ۵ گویه: سوالات ۱ تا ۵

• مؤلفه انطباق‌پذیری (محوریت سرعت سازگاری کودک با تغییرات و موقعیت‌های جدید) با ۵ گویه: سوالات ۶ تا ۱۰

• مؤلفه آستانه واکنش (محوریت میزان حساسیت کودک به محرک‌های حسی و محیطی) با ۵ گویه: سوالات ۱۱ تا ۱۵

• مؤلفه کیفیت خلق (محوریت میزان خوش‌خلقی، شادی و واکنش‌های عاطفی مثبت کودک) با ۵ گویه: سوالات ۱۶ تا ۲۰

• مؤلفه تداوم/پایداری (محوریت پشتکار، تمرکز و توانایی ادامه فعالیت‌های کودک) با ۵ گویه: سوالات ۲۱ تا ۲۵

• مؤلفه سطح فعالیت (محوریت میزان تحرک، جنب‌وجوش و انرژی کودک در زندگی روزمره) با ۵ گویه: سوالات ۲۶ تا ۳۰

• مؤلفه شدت واکنش (محوریت میزان شدت واکنش‌های عاطفی کودک در مواجهه با محرک‌ها) با ۵ گویه: سوالات ۳۱ تا ۳۵

• مؤلفه حواس‌پرتی (محوریت میزان تأثیرپذیری کودک از محرک‌های مزاحم و حواس‌پرتی‌ها) با ۵ گویه: سوالات ۳۶ تا ۴۰

• مؤلفه نظم بیولوژیکی (محوریت منظم بودن ساعت خواب، بیداری، تغذیه و سایر فعالیت‌های زیستی کودک) با ۵ گویه: سوالات ۴۱ تا ۴۵

روایی و پایایی پرسشنامه خلق و خوی کودکان مالهوترا

روایی:

در روانشناسی رشد و اندازه‌گیری، روایی به عنوان توانایی یک ابزار در سنجش دقیق سازه مورد نظر تعریف می‌شود و نشان می‌دهد که پرسشنامه تا چه اندازه می‌تواند ویژگی‌های رفتاری و عاطفی کودکان را به گونه‌ای معتبر و عاری از خطا اندازه‌گیری کند و نمرات به دست آمده، بازتابی واقعی از خلق‌وخوی کودک در بستر زندگی روزمره باشند (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). احمدی و همکاران (۱۴۰۰) در پژوهشی که با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی نسخه فارسی این پرسشنامه در نمونه‌ای از مادران دارای کودکان دبستانی انجام دادند، برای ارزیابی روایی از روش روایی محتوا بهره گرفتند که بر اساس آن، نمره روایی محتوایی معادل ۰.۸۴ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل توجهی بالاتر از معیار تعیین شده (۰.۷) است، می‌توان اطمینان داشت که پرسشنامه خلق و خوی کودکان مالهوترا از روایی محتوایی مطلوبی برخوردار بوده و می‌تواند ابزاری معتبر برای ارزیابی ابعاد مختلف خلق‌وخوی کودکان در جمعیت ایرانی محسوب شود.

پایایی:

پایایی یک ابزار اندازه‌گیری، به معنای درجه بالای ثبات، دقت و همسانی درونی نتایجی است که از طریق آن به دست می‌آید و به پژوهشگر این تضمین را می‌دهد که در صورت اجرای مجدد پرسشنامه در شرایط مشابه، نتایج یکسانی حاصل خواهد شد و تغییرات در نمرات، عمدتاً ناشی از تفاوت‌های واقعی در صفت مورد اندازه‌گیری است و نه خطای تصادفی یا نوسانات موقعیتی (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). نادری و همکاران (۱۳۹۹) در تحقیق خود با هدف تعیین قابلیت اعتماد این ابزار در نمونه‌ای از مادران کودکان ۶ تا ۱۲ سال شهر تهران، از ضریب آلفای کرونباخ برای برآورد پایایی استفاده کردند که ضریب به دست آمده برای کل پرسشنامه معادل ۰.۸۵ و برای مؤلفه‌های آن بین ۰.۸۱ تا ۰.۸۶ گزارش شد. با عنایت به اینکه این ضرایب به مراتب بیشتر از آستانه قابل قبول (۰.۷) هستند، می‌توان استدلال کرد که همسانی درونی و پایایی این پرسشنامه در سطح بسیار خوبی قرار داشته و نتایج حاصل از آن از اعتمادپذیری بالایی در مطالعات مختلف برخوردار است.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه