پرسشنامه نشانه های رفتاری ترس مارکز وماتئوس (1979)

مشخصات پرسشنامه نشانه‌های رفتاری ترس

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه نشانه‌های رفتاری ترس

تعریف مفهومی

نشانه‌های رفتاری ترس به عنوان یک سازه روانشناختی چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه واکنش‌های رفتاری، فیزیولوژیکی و شناختی فرد در مواجهه با موقعیت‌ها یا اشیاء تهدیدکننده اطلاق می‌گردد و شامل سه مؤلفه اصلی گذر هراسی (ترس از فضاهای باز و موقعیت‌های عمومی)، هراس از خون و آسیب دیدگی (ترس از خون، جراحی و آسیب‌های جسمانی) و جمع هراسی (ترس از حضور در جمع و ارزیابی دیگران) می‌شود که ریشه در تعامل پیچیده عوامل ژنتیکی، تجربی و یادگیری دارد و نشان‌دهنده میزان اجتناب فرد از موقعیت‌های ترس‌آور در زندگی روزمره است (مارکز و ماتئوس، ۱۹۷۹).

تعریف عملیاتی

نشانه‌های رفتاری ترس نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۱۶ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در سه مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه گذر هراسی (محوریت ترس از فضاهای باز، مکان‌های عمومی، مسافرت و دور شدن از خانه) با ۵ گویه: سوالات ۴، ۵، ۷، ۱۱، ۱۴

• مؤلفه هراس از خون و آسیب دیدگی (محوریت ترس از خون، تزریقات، جراحی، دندانپزشکی و آسیب‌های جسمانی) با ۵ گویه: سوالات ۱، ۳، ۹، ۱۲، ۱۵

• مؤلفه جمع هراسی (محوریت ترس از حضور در جمع، مورد انتقاد قرار گرفتن، حرف زدن در جمع و زیر نظر دیگران بودن) با ۵ گویه: سوالات ۲، ۶، ۸، ۱۰، ۱۳

روایی و پایایی پرسشنامه نشانه‌های رفتاری ترس

روایی:

برای اطمینان از اینکه یک ابزار اندازه‌گیری دقیقاً نشانه‌های رفتاری ترس را می‌سنجد، بررسی اعتبار یا روایی آن ضروری است و روایی محتوایی به این معناست که گویه‌های یک پرسشنامه از نظر تناسب، جامعیت و ارتباط با سازه مورد نظر، مورد تایید متخصصان قرار گیرند (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). عباسی و همکاران (۱۳۹۴) در تحقیق خود به منظور بررسی روایی پرسشنامه نشانه‌های رفتاری ترس مارکز و ماتئوس، از روش روایی محتوایی با بهره‌گیری از نظرات هشت نفر از متخصصان روانشناسی بالینی و آسیب‌شناسی روانی استفاده کردند و شاخص روایی محتوایی (CVI) را برای کلیه گویه‌ها بالاتر از ۰.۷۹ گزارش نمودند. با توجه به اینکه این مقدار از حد استاندارد ۰.۷ فراتر بوده و نشان‌دهنده تایید محتوای سوالات توسط متخصصان است، می‌توان نتیجه گرفت که پرسشنامه نشانه‌های رفتاری ترس مارکز و ماتئوس از روایی محتوایی مطلوبی برای سنجش نشانه‌های رفتاری ترس در جامعه ایرانی برخوردار می‌باشد.

پایایی:

پایایی یا قابلیت اعتماد یک آزمون، بیانگر میزان دقت، ثبات و همسانی نتایجی است که در شرایط مشابه از آن به دست می‌آید و نشان می‌دهد که نمرات یک ابزار سنجش تا چه اندازه عاری از خطای تصادفی بوده و در صورت تکرار اندازه‌گیری، نتایج قابل اتکایی ارائه می‌دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). بهرامی و همکاران (۱۳۹۶) در یک مطالعه روانسنجی بر روی جمعیت بزرگسال ایرانی، به منظور بررسی پایایی پرسشنامه نشانه‌های رفتاری ترس مارکز و ماتئوس، از ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند و ضریب آلفای کرونباخ را برای کل پرسشنامه ۰.۸۵، برای مؤلفه گذر هراسی ۰.۸۲، مؤلفه هراس از خون و آسیب دیدگی ۰.۸۰ و مؤلفه جمع هراسی ۰.۸۳ به دست آوردند. با توجه به اینکه همگی این مقادیر از حد ۰.۷ بیشتر هستند، نشان‌دهنده همسانی درونی مطلوب و پایایی بالای این ابزار برای سنجش نشانه‌های رفتاری ترس است و پژوهشگران و متخصصان حوزه روانشناسی بالینی می‌توانند با اطمینان از نتایج این پرسشنامه در ارزیابی‌های تشخیصی و غربالگری استفاده نمایند.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه