پرسشنامه خودپنداره کودکان پیرز-هریس 1964

مشخصات پرسشنامه خودپنداره کودکان پیرز- هریس

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه خودپنداره کودکان پیرز- هریس

تعریف مفهومی

خودپنداره کودکان به عنوان یک سازه روانشناختی چندبعدی و بنیادین در روانشناسی رشد و شخصیت تعریف می‌شود که به مجموعه باورها، نگرش‌ها، ارزش‌ها و قضاوت‌هایی اطلاق می‌گردد که کودک نسبت به خود در ابعاد مختلف از جمله توانایی‌های تحصیلی، رفتار اجتماعی، ظاهر جسمانی، اضطراب، محبوبیت و شادمانی دارد و از طریق تعامل با محیط، تجارب زندگی و بازخورد دیگران شکل می‌گیرد. این مفهوم شامل شش مؤلفه اصلی سازگاری رفتاری، وضعیت ذهنی-آموزشگاهی، تصویر بدنی، اضطراب، محبوبیت و شادمانی می‌باشد که نقش اساسی در سلامت روان، انگیزه تحصیلی، روابط اجتماعی و شکل‌گیری هویت کودکان ایفا می‌کند (پیرز و هریس، ۱۹۶۴).

تعریف عملیاتی

خودپنداره کودکان نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۸۰ گویه این پرسشنامه در طیف دو درجه‌ای (بله/خیر) کسب می‌کند. این نمره در شش مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه سازگاری رفتاری (ارزیابی رفتار کودک در مدرسه و خانه، فقدان مشکلات رفتاری و انکار آنها) با ۱۶ گویه: سوالات ۱۲، ۱۳، ۱۴، ۲۰، ۲۲، ۲۵، ۳۲، ۳۴، ۳۵، ۴۸، ۵۶، ۵۹، ۶۲، ۶۸، ۷۵، ۷۶

• مؤلفه وضعیت ذهنی-آموزشگاهی (ارزیابی عملکرد تحصیلی، هوش، انگیزه و موفقیت در مدرسه) با ۱۷ گویه: سوالات ۵، ۷، ۱۰، ۲۱، ۲۶، ۳۰، ۳۱، ۴۲، ۴۵، ۵۳، ۶۱، ۶۶، ۷۰، ۷۴، ۷۸، ۷۹

• مؤلفه تصویر بدنی (ارزیابی ظاهر فیزیکی، توانایی‌های جسمانی و رهبری) با ۱۱ گویه: سوالات ۸، ۱۵، ۱۹، ۲۳، ۲۴، ۲۹، ۴۱، ۵۴، ۵۵، ۶۴، ۷۳

• مؤلفه اضطراب (ارزیابی خلق ناراحت، نگرانی، کمرویی، غم و ترس - نمره‌گذاری معکوس) با ۱۴ گویه: سوالات ۱، ۴، ۶، ۱۰، ۲۸، ۳۴، ۳۷، ۳۸، ۴۴، ۵۰، ۷۴، ۷۹

• مؤلفه محبوبیت (ارزیابی محبوبیت در بین دوستان و توانایی دوست‌یابی) با ۱۲ گویه: سوالات ۳، ۱۱، ۳۳، ۴۰، ۴۶، ۴۹، ۵۱، ۶۳، ۶۵، ۶۷، ۶۹، ۷۱

• مؤلفه شادمانی (ارزیابی رضایت عمومی از زندگی و احساس مثبت نسبت به ارزش خویش) با ۱۰ گویه: سوالات ۲، ۱۸، ۳۶، ۳۹، ۴۳، ۵۲، ۵۷، ۶۰، ۷۷، ۸۰

روایی و پایایی پرسشنامه خودپنداره کودکان پیرز- هریس

روایی:

برای اطمینان از اینکه یک ابزار اندازه‌گیری در حوزه روانشناسی کودک، دقیقاً سازه خودپنداره کودکان را مورد سنجش قرار می‌دهد، باید مفهوم روایی که بیانگر توانایی ابزار در اندازه‌گیری صفت مورد نظر است، با دقت مورد بررسی قرار گیرد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در فرآیند اعتباریابی پرسشنامه خودپنداره کودکان پیرز-هریس در ایران، پژوهشگران برای تعیین روایی از روش روایی محتوا استفاده نمودند. با بهره‌گیری از نظرات متخصصان روانشناسی رشد، روانشناسی کودک و روانشناسی تربیتی، شاخص روایی محتوا (CVI) برای این پرسشنامه محاسبه گردید که مقدار آن برابر با ۰.۸۶ گزارش شده است. با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل ملاحظه‌ای بالاتر از حد استاندارد ۰.۷ می‌باشد، می‌توان نتیجه گرفت که این پرسشنامه از روایی محتوایی مطلوبی برخوردار بوده و گویه‌های آن، توانایی لازم برای سنجش ابعاد شش‌گانه خودپنداره کودکان (سازگاری رفتاری، وضعیت ذهنی-آموزشگاهی، تصویر بدنی، اضطراب، محبوبیت و شادمانی) را دارا می‌باشند و نتایج آن برای استفاده در پژوهش‌های روانشناسی کودک، آموزش و مشاوره از اعتبار کافی برخوردار است.

پایایی:

پایایی یک پرسشنامه در حوزه روانشناسی کودک، بیانگر میزان همسانی درونی، ثبات و دقت نتایجی است که از پاسخ‌دهندگان مختلف در شرایط گوناگون به دست می‌آید و نشان‌دهنده این است که ابزار اندازه‌گیری تا چه میزان از خطاهای تصادفی در فرآیند سنجش مصون بوده است (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در تحقیق داخلی انجام شده بر روی پرسشنامه خودپنداره کودکان پیرز-هریس، برای تعیین پایایی از روش همسانی درونی با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد. مقدار ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شده برای کل این پرسشنامه برابر با ۰.۸۹ گزارش شده است. همچنین ضرایب آلفای کرونباخ برای مؤلفه‌های سازگاری رفتاری (۰.۸۲)، وضعیت ذهنی-آموزشگاهی (۰.۸۴)، تصویر بدنی (۰.۷۹)، اضطراب (۰.۸۳)، محبوبیت (۰.۸۱) و شادمانی (۰.۸۰) نیز به طور جداگانه محاسبه گردیده است. این ارقام که همگی به طور قابل توجهی بالاتر از حد استاندارد ۰.۷ می‌باشند، نشان‌دهنده پایایی بسیار بالای پرسشنامه و همسانی درونی عالی میان گویه‌های هر یک از مؤلفه‌ها و همچنین کل ابزار است. این اطمینان را به پژوهشگران، روانشناسان کودک، معلمان و مشاوران می‌دهد که نتایج حاصل از این ابزار از ثبات و قابلیت اعتماد بالایی برخوردار بوده و می‌توانند با اطمینان کامل از آن در ارزیابی خودپنداره کودکان و طرح‌های پژوهشی مرتبط با روانشناسی رشد و تربیتی استفاده نمایند.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه