پرسشنامه استاندارد خود پنداره ساراسوت 1981

مشخصات پرسشنامه استاندارد خود پنداره

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد خود پنداره

تعریف مفهومی

خودپنداره به عنوان یک سازه روانشناختی چندبعدی تعریف می‌شود که مجموعه باورها، نگرش‌ها، ارزیابی‌ها و ادراکات فرد نسبت به خود در ابعاد مختلف جسمانی، اجتماعی، عقلانی، اخلاقی، آموزشی و خلقی را در بر می‌گیرد. این مفهوم نشان‌دهنده تصویری است که فرد از توانایی‌ها، ویژگی‌ها، ارزش‌ها و جایگاه خود در جامعه دارد و بر اساس تعاملات اجتماعی، تجارب زندگی و بازخوردهای دریافتی از دیگران شکل می‌گیرد و نقش اساسی در رفتار، انگیزش و سلامت روانی فرد ایفا می‌کند (ساراسوت، ۱۹۸۱).

تعریف عملیاتی

خودپنداره نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۴۸ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در شش مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه خودپنداره جسمانی (محوریت ادراک فرد از وضعیت ظاهری، سلامت، توانایی‌های بدنی و رضایت از بدن) با ۸ گویه: سوالات ۲، ۳، ۹، ۲۰، ۲۲، ۲۷، ۲۹، ۳۱

• مؤلفه خودپنداره اجتماعی (محوریت ادراک فرد از مهارت‌های اجتماعی، ارتباط با دیگران و پذیرش اجتماعی) با ۸ گویه: سوالات ۱، ۸، ۲۱، ۳۷، ۴۰، ۴۳، ۴۶، ۴۸

• مؤلفه خودپنداره خلقی (محوریت ادراک فرد از حالت‌های عاطفی، خلق‌وخو، شادی و ثبات هیجانی) با ۸ گویه: سوالات ۴، ۱۰، ۱۴، ۱۶، ۱۹، ۲۳، ۲۴، ۲۸

• مؤلفه خودپنداره آموزشی (محوریت ادراک فرد از توانایی‌های تحصیلی، عملکرد درسی و نگرش به مدرسه) با ۸ گویه: سوالات ۵، ۱۳، ۱۵، ۱۷، ۲۵، ۲۶، ۳۰، ۳۲

• مؤلفه خودپنداره اخلاقی (محوریت ادراک فرد از ارزش‌های اخلاقی، پایبندی به اصول و رفتارهای درست) با ۸ گویه: سوالات ۶، ۳۴، ۳۵، ۴۱، ۴۲، ۴۴، ۴۵، ۴۷

• مؤلفه خودپنداره عقلانی (محوریت ادراک فرد از توانایی‌های ذهنی، تفکر منطقی، خلاقیت و تجربه) با ۷ گویه: سوالات ۷، ۱۱، ۱۲، ۱۸، ۳۳، ۳۸، ۳۹

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد خود پنداره

روایی:

منظور از اعتبار این پرسشنامه، توانایی آن در سنجش دقیق و جامع سازه خودپنداره و ابعاد شش‌گانه آن یعنی خودپنداره جسمانی، اجتماعی، عقلانی، اخلاقی، آموزشی و خلقی است که نشان می‌دهد گویه‌ها تا چه اندازه می‌توانند تصویر ذهنی فرد از خود را به درستی منعکس کنند (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). ساراسوت (۱۹۸۱) در پژوهش اصلی خود برای تعیین اعتبار این پرسشنامه از روش روایی محتوایی با بهره‌گیری از نظرات متخصصان روانشناسی و علوم تربیتی استفاده کرد و روایی آن را تأیید نمود. در ایران نیز پژوهشگران متعددی از جمله احمدی (۱۳۸۵) در مطالعه اعتباریابی خود، از روش روایی محتوایی استفاده کرده و نمره روایی ۰.۸۰ را به دست آوردند. با توجه به اینکه این مقدار بیشتر از ۰.۷ است، می‌توان نتیجه گرفت که پرسشنامه خودپنداره ساراسوت از روایی محتوایی مطلوبی برخوردار بوده و برای استفاده در پژوهش‌های روانشناسی، علوم تربیتی و مشاوره در جامعه ایرانی مناسب است.

پایایی:

ثبات، دقت و قابلیت اتکای نتایج حاصل از پرسشنامه خودپنداره در شرایط مختلف، نشان‌دهنده پایایی آن است که بیانگر این موضوع می‌باشد که این ابزار تا چه اندازه می‌تواند پاسخ‌های پایدار و قابل اعتمادی را در دفعات مختلف اندازه‌گیری ارائه دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). ساراسوت (۱۹۸۱) در پژوهش اصلی خود، ضریب پایایی این پرسشنامه را با استفاده از روش بازآزمایی ۰.۸۸ و با روش دو نیمه‌سازی ۰.۸۴ گزارش نمود که نشان‌دهنده پایایی بسیار مطلوب این ابزار است. احمدی (۱۳۸۵) نیز در مطالعه اعتباریابی در ایران، ضریب آلفای کرونباخ را ۰.۸۶ محاسبه کرد و پایایی ابعاد شش‌گانه را بین ۰.۷۸ تا ۰.۸۹ گزارش نمود. با توجه به اینکه این ضرایب به طور قابل توجهی از ۰.۷ بالاتر هستند، می‌توان گفت که پرسشنامه خودپنداره ساراسوت از پایایی عالی برخوردار بوده و برای استفاده در تحقیقات علمی و ارزیابی‌های روانشناختی مناسب است.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه