پرسشنامه ادراک خويشتن اي. ال . شوستروم (1962)

مشخصات پرسشنامه ادراك خويشتن اي. ال . شوستروم

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه ادراك خويشتن اي. ال . شوستروم

تعریف مفهومی

ادراک خویشتن به عنوان یک سازه روانشناختی و شخصیتی چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه ای از باورها، نگرش‌ها و قضاوت‌های فرد درباره هویت، ارزشمندی، توانایی‌ها و ویژگی‌های خود اطلاق می‌گردد و شامل دو مؤلفه اصلی حرمت نفس (احساس ارزشمندی و عزت نفس) و خویشتن‌پذیری (پذیرش واقع‌بینانه نقاط قوت و ضعف خود بدون انکار یا تحریف) می‌باشد که مبنای سلامت روان، خودشکوفایی و سازگاری فرد با چالش‌های زندگی را فراهم می‌آورد (شوستروم، ۱۹۶۲).

تعریف عملیاتی

ادراک خویشتن نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۴۰ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در دو مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه حرمت نفس (محوریت احساس ارزشمندی، عزت نفس و اعتماد به توانایی‌های خود) با ۱۶ گویه: سوالات ۵، ۱۰، ۱۳، ۱۴، ۱۶، ۱۷، ۱۹، ۲۱، ۲۲، ۳۳، ۳۴، ۳۵، ۳۶، ۳۷، ۳۹ و ۴۰

• مؤلفه خویشتن‌پذیری (محوریت پذیرش واقع‌بینانه نقاط قوت و ضعف، صادق بودن با خود و عدم انکار) با ۲۴ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۶، ۷، ۸، ۹، ۱۱، ۱۲، ۱۵، ۱۸، ۲۰، ۲۳، ۲۴، ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۲۸، ۲۹، ۳۰، ۳۱، ۳۲ و ۳۸

روایی و پایایی پرسشنامه ادراك خويشتن اي. ال . شوستروم

روایی:

در حوزه روانشناسی شخصیت و سنجش خودپنداره، روایی به عنوان یکی از شاخص‌های کلیدی کیفیت ابزارهای اندازه‌گیری، به توانایی یک پرسشنامه در سنجش دقیق و معتبر سازه مورد نظر اشاره دارد و نشان می‌دهد که نمرات به دست آمده از ابزار، بازتابی واقعی از خودپنداره، ارزشمندی و پذیرش فرد نسبت به خود هستند و نه عواملی مانند تمایل به پاسخ‌دهی اجتماعی یا خطاهای اندازه‌گیری (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). مرادی و همکاران (۱۳۹۹) در تحقیقی که با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی نسخه فارسی این پرسشنامه در جمعیت دانشجویی ایران انجام دادند، برای ارزیابی روایی از روش روایی محتوا استفاده کردند که بر اساس آن، نمره روایی محتوایی معادل ۰.۸۵ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل توجهی بالاتر از معیار تعیین شده (۰.۷) است، می‌توان اطمینان داشت که پرسشنامه ادراك خويشتن شوستروم از روایی محتوایی مطلوبی برخوردار بوده و می‌تواند ابزاری معتبر برای سنجش حرمت نفس و خویشتن‌پذیری در پژوهش‌های روانشناسی شخصیت و مشاوره در ایران محسوب شود.

پایایی:

پایایی یک ابزار اندازه‌گیری، به درجه ثبات، دقت و همسانی درونی نتایجی اشاره دارد که از طریق آن به دست می‌آید و به پژوهشگر این تضمین را می‌دهد که در صورت اجرای مجدد پرسشنامه در شرایط مشابه، نتایج یکسانی حاصل خواهد شد و تغییرات در نمرات، عمدتاً ناشی از تفاوت‌های واقعی در ادراک خویشتن افراد است و نه خطای تصادفی یا نوسانات لحظه‌ای خلق (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). احمدی و همکاران (۱۳۹۸) در تحقیق خود با هدف تعیین قابلیت اعتماد این ابزار در نمونه‌ای از دانشجویان دانشگاه‌های تهران، از ضریب آلفای کرونباخ برای برآورد پایایی استفاده کردند که ضریب به دست آمده برای کل پرسشنامه معادل ۰.۸۴ و برای مؤلفه‌های حرمت نفس و خویشتن‌پذیری به ترتیب ۰.۸۲ و ۰.۸۵ گزارش شد. با عنایت به اینکه این ضرایب به مراتب بیشتر از آستانه قابل قبول (۰.۷) هستند، می‌توان استدلال کرد که همسانی درونی و پایایی این پرسشنامه در سطح بسیار خوبی قرار داشته و نتایج حاصل از آن از اعتمادپذیری بالایی در مطالعات مختلف برخوردار است.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه