پرسشنامه هوش معنوی عبداله‌زاده (۱۳۸۸)

مشخصات پرسشنامه هوش معنوی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه هوش معنوی

تعریف مفهومی

هوش معنوی به عنوان یک سازه روانشناختی و فراروانشناختی چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه توانایی‌ها، ظرفیت‌ها و گرایش‌های درونی فرد برای درک عمیق معنا و هدف زندگی، ارتباط با سرچشمه هستی و استفاده از منابع معنوی در مواجهه با چالش‌ها و مسائل روزمره اطلاق می‌گردد. این سازه شامل دو مؤلفه اصلی درک و ارتباط با سرچشمه هستی (باور به حضور الهی، شکرگزاری، نیایش و توکل) و زندگی معنوی یا اتکا به هستی درونی (معناگرایی، مسئولیت‌پذیری، عشق به دیگران، کنترل خویشتن و انعطاف‌پذیری) می‌باشد که همگی در سلامت روان، سازگاری و تعالی فردی نقش اساسی ایفا می‌کنند (عبداله‌زاده، ۱۳۸۸).

تعریف عملیاتی

هوش معنوی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۹ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در دو مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه درک و ارتباط با سرچشمه هستی (محوریت شگفت‌زده شدن از خلقت، باور به حضور الهی، نیایش، شکرگزاری، توکل و احساس ارتباط با خداوند) با ۱۲ گویه: سوالات ۱، ۴، ۵، ۷، ۸، ۹، ۱۱، ۱۵، ۱۶، ۲۴، ۲۷ و ۲۹

• مؤلفه زندگی معنوی یا اتکا به هستی درونی (محوریت جستجوی معنا، مسئولیت‌پذیری، عشق به دیگران، کنترل خویشتن، انعطاف‌پذیری، هدفمندی و خلاقیت) با ۱۷ گویه: سوالات ۲، ۳، ۶، ۱۰، ۱۲، ۱۳، ۱۴، ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰، ۲۱، ۲۲، ۲۳، ۲۵، ۲۶ و ۲۸

روایی و پایایی پرسشنامه هوش معنوی

روایی:

در حوزه ساخت و اعتباریابی ابزارهای سنجش در روانشناسی معنوی و دینی، یکی از شاخص‌های اساسی برای ارزیابی کیفیت یک پرسشنامه، میزان کارآمدی آن در اندازه‌گیری دقیق سازه مورد نظر است که نشان می‌دهد آیا گویه‌های پرسشنامه به درستی ابعاد مختلف متغیر معنوی را پوشش داده‌اند و آیا متخصصان حوزه روانشناسی و علوم دینی بر محتوای آن توافق نظر دارند یا خیر (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). عبداله‌زاده (۱۳۸۸) در فرآیند ساخت و استانداردسازی این پرسشنامه برای تعیین روایی آن از روش روایی محتوا با بهره‌گیری از نظرات متخصصان روانشناسی و علوم تربیتی استفاده کردند که نمره روایی ۰.۸۴ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به مراتب از ۰.۷۰ بالاتر است، می‌توان با اطمینان بالا اظهار داشت که پرسشنامه هوش معنوی عبداله‌زاده از روایی محتوایی مطلوبی در جامعه ایرانی برخوردار بوده و ابزاری مناسب برای سنجش دقیق این سازه در پژوهش‌های روانشناسی، علوم تربیتی و مطالعات معنوی محسوب می‌شود.

پایایی:

در فرآیند سنجش و ارزیابی ابزارهای روانشناختی در حوزه هوش معنوی و سلامت روان، پایایی به عنوان یکی از مهم‌ترین معیارهای روانسنجی، نمایانگر میزان ثبات، هماهنگی درونی و تکرارپذیری نتایج حاصل از یک پرسشنامه در شرایط مشابه است که می‌تواند اعتماد پژوهشی و بالینی را نسبت به داده‌های گردآوری شده افزایش دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). عبداله‌زاده (۱۳۸۸) به منظور بررسی پایایی پرسشنامه هوش معنوی در نمونه‌ای از دانشجویان و بزرگسالان ایرانی، از روش همسانی درونی و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند که مقدار این ضریب برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۶ و برای مؤلفه‌های مختلف ۰.۸۲ و ۰.۸۴ گزارش شد. با توجه به اینکه تمامی ضرایب بدست آمده به طور قابل توجهی از معیار ۰.۷۰ فراتر رفته‌اند، می‌توان با اطمینان بالا گفت که پرسشنامه هوش معنوی عبداله‌زاده از پایایی بسیار مطلوبی در جامعه ایرانی برخوردار است و نتایج حاصل از آن برای استفاده در تشخیص سطح هوش معنوی، طرح‌های رشد فردی و پژوهش‌های روانشناسی معنوی قابل اعتماد و استناد می‌باشد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه