پرسشنامه کیفیت زندگی ویلر (2020)

مشخصات پرسشنامه کیفیت زندگی ویلر

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه کیفیت زندگی ویلر

تعریف مفهومی

کیفیت زندگی به عنوان یک سازه چندبعدی و جامع تعریف می‌شود که به ادراک فرد از موقعیت خود در زندگی در زمینه سیستم ارزشی، فرهنگی و اجتماعی که در آن زندگی می‌کند، اطلاق می‌گردد و شامل ابعاد مختلفی نظیر سلامت جسمانی، سلامت روانی، عملکرد شناختی، روابط اجتماعی، محیط فیزیکی، رفاه اقتصادی، معنای زندگی و معنویت، و استقلال و آزادی است که به طور کلی بر رضایت از زندگی، بهزیستی ذهنی و احساس خوشبختی فرد تأثیر می‌گذارند (ویلر، ۲۰۲۰).

تعریف عملیاتی

کیفیت زندگی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۳۷ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در هشت مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه سلامت جسمانی (محوریت انرژی، توانایی فیزیکی، خواب و فقدان دردهای جسمانی) با ۵ گویه: سوالات ۱ تا ۵

• مؤلفه سلامت روانی (محوریت شناسایی و بیان احساسات، آرامش عاطفی، مدیریت استرس و عدم اضطراب) با ۵ گویه: سوالات ۶ تا ۱۰

• مؤلفه عملکرد شناختی (محوریت تصمیم‌گیری، یادگیری، تمرکز، حافظه و حل مسئله) با ۵ گویه: سوالات ۱۱ تا ۱۵

• مؤلفه روابط اجتماعی (محوریت روابط صمیمانه، حمایت اجتماعی، پذیرش اجتماعی و احساس تعلق) با ۵ گویه: سوالات ۱۶ تا ۲۰

• مؤلفه محیط فیزیکی (محوریت کیفیت مسکن، امنیت، دسترسی به امکانات و شرایط محیطی) با ۵ گویه: سوالات ۲۱ تا ۲۵

• مؤلفه رفاه اقتصادی (محوریت وضعیت مالی، مدیریت هزینه‌ها، امنیت مالی و فقدان نگرانی اقتصادی) با ۵ گویه: سوالات ۲۶ تا ۳۰

• مؤلفه معنای زندگی و معنویت (محوریت هدفمندی، رشد شخصی، ارزشمندی، امید به آینده و معناداری زندگی) با ۵ گویه: سوالات ۳۱ تا ۳۵

• مؤلفه استقلال و آزادی (محوریت آزادی انتخاب سبک زندگی و احترام به حقوق انسانی و اجتماعی) با ۲ گویه: سوالات ۳۶ و ۳۷

روایی و پایایی پرسشنامه کیفیت زندگی ویلر

روایی:

در حوزه روانشناسی سلامت و سنجش بهزیستی، روایی به عنوان یکی از شاخص‌های اصلی کیفیت ابزارهای اندازه‌گیری، به توانایی یک پرسشنامه در سنجش دقیق و معتبر سازه پیچیده و چندبعدی کیفیت زندگی اشاره دارد و نشان می‌دهد که نمرات به دست آمده از ابزار، بازتابی واقعی از ادراک فرد از ابعاد مختلف زندگی خود هستند و نه عواملی مانند تمایل به پاسخ‌دهی اجتماعی یا خطاهای اندازه‌گیری (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). محمدی و همکاران (۱۴۰۰) در پژوهشی که با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی نسخه فارسی این پرسشنامه در جمعیت بزرگسالان ایرانی انجام دادند، برای ارزیابی روایی از روش روایی محتوا استفاده کردند که بر اساس آن، نمره روایی محتوایی معادل ۰.۸۶ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل توجهی بالاتر از معیار تعیین شده (۰.۷) است، می‌توان اطمینان داشت که پرسشنامه کیفیت زندگی ویلر از روایی محتوایی مطلوبی برخوردار بوده و می‌تواند ابزاری معتبر برای سنجش کیفیت زندگی در پژوهش‌های روانشناسی سلامت، مشاوره و علوم اجتماعی در ایران محسوب شود.

پایایی:

پایایی یک ابزار اندازه‌گیری، به درجه ثبات، دقت و همسانی درونی نتایجی اشاره دارد که از طریق آن به دست می‌آید و به پژوهشگر این تضمین را می‌دهد که در صورت اجرای مجدد پرسشنامه در شرایط مشابه، نتایج یکسانی حاصل خواهد شد و تغییرات در نمرات، عمدتاً ناشی از تفاوت‌های واقعی در کیفیت زندگی افراد است و نه خطای تصادفی یا نوسانات لحظه‌ای خلق (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). رضایی و همکاران (۱۳۹۹) در تحقیق خود با هدف تعیین قابلیت اعتماد این ابزار در نمونه‌ای از مراجعان به مراکز خدمات روانشناختی شهر اصفهان، از ضریب آلفای کرونباخ برای برآورد پایایی استفاده کردند که ضریب به دست آمده برای کل پرسشنامه معادل ۰.۸۹ و برای مؤلفه‌های آن بین ۰.۸۴ تا ۰.۸۷ گزارش شد. با عنایت به اینکه این ضرایب به مراتب بیشتر از آستانه قابل قبول (۰.۷) هستند، می‌توان استدلال کرد که همسانی درونی و پایایی این پرسشنامه در سطح بسیار خوبی قرار داشته و نتایج حاصل از آن از اعتمادپذیری بالایی در مطالعات مختلف برخوردار است.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه