پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت

مشخصات پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت (WHOQOL-BREF)

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت (WHOQOL-BREF)

تعریف مفهومی

کیفیت زندگی به عنوان یک سازه چندبعدی در حوزه روانشناسی سلامت و پزشکی اجتماعی تعریف می‌شود که به ادراک فرد از جایگاه خود در زندگی در زمینه نظام فرهنگی و ارزشی که در آن زندگی می‌کند و در ارتباط با اهداف، انتظارات، استانداردها و نگرانی‌های خود اشاره دارد. این مفهوم شامل چهار حوزه اصلی سلامت جسمی، سلامت روانی، روابط اجتماعی و سلامت محیط می‌باشد که همگی به طور گسترده تحت تأثیر سلامت جسمانی، وضعیت روانشناختی، سطح استقلال، روابط اجتماعی و عوامل محیطی قرار می‌گیرند (سازمان جهانی بهداشت، ۲۰۰۴).

تعریف عملیاتی

کیفیت زندگی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۶ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در چهار مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه سلامت جسمی (محوریت عملکرد فیزیکی، انرژی، درد، خواب و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره) با ۷ گویه: سوالات ۲، ۳، ۴، ۱۰، ۱۵، ۱۶، ۱۷، ۲۱

• مؤلفه سلامت روانی (محوریت احساسات مثبت و منفی، خودپنداره، معنویت، یادگیری و تمرکز) با ۶ گویه: سوالات ۱، ۵، ۶، ۷، ۱۱، ۱۲، ۱۳، ۱۴، ۱۸، ۱۹، ۲۶

• مؤلفه روابط اجتماعی (محوریت روابط فردی، حمایت اجتماعی و فعالیت جنسی) با ۳ گویه: سوالات ۲۰، ۲۲

• مؤلفه سلامت محیط (محوریت منابع مالی، امنیت، دسترسی به خدمات، محیط زندگی و حمل‌ونقل) با ۸ گویه: سوالات ۸، ۹، ۲۳، ۲۴، ۲۵

روایی و پایایی پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت (WHOQOL-BREF)

روایی:

برای اطمینان از اینکه یک ابزار اندازه‌گیری می‌تواند به شکل دقیق و هدفمند، ابعاد مختلف کیفیت زندگی را مورد سنجش قرار دهد، لازم است که از روایی مناسبی برخوردار باشد که این ویژگی نشان می‌دهد پرسشنامه از محتوای کافی و مرتبط با سازه مورد مطالعه برخوردار است (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). اسدی و همکاران (۱۳۸۹) در پژوهش خود با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت، برای تأیید روایی از روش روایی محتوا استفاده نموده و شاخص روایی محتوا را برای تمامی گویه‌ها بالاتر از ۰.۸۵ گزارش کردند. با توجه به اینکه مقدار محاسبه شده بزرگتر از ۰.۷ است، می‌توان نتیجه گرفت که روایی محتوایی پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت (WHOQOL-BREF) در سطح بسیار مطلوبی قرار داشته و قابلیت کاربرد در پژوهش‌های روانشناسی سلامت و پزشکی اجتماعی را دارا می‌باشد.

پایایی:

دقت، ثبات و قابلیت اعتماد نتایج حاصل از یک پرسشنامه را با مفهوم پایایی می‌سنجند که نشان می‌دهد ابزار اندازه‌گیری در شرایط یکسان و با تکرار، تا چه میزان نتایج ثابت و قابل اتکایی را ارائه می‌دهد و از خطاهای اندازه‌گیری مصون است (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). نیک‌فرجام و همکاران (۱۳۸۷) در مطالعه‌ای که با هدف تعیین همسانی درونی این پرسشنامه انجام گرفت، برای محاسبه پایایی از ضریب آلفای کرونباخ استفاده کرده و مقدار آن را برای کل پرسشنامه ۰.۹۲ گزارش نمودند. با توجه به اینکه این ضریب بزرگتر از ۰.۷ می‌باشد، پایایی پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت در سطح بسیار عالی قرار داشته و محققان می‌توانند با اطمینان بالایی از این ابزار در تحقیقات خود استفاده نمایند.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه