پرسشنامه استاندارد بدبینی سازمانی

مشخصات پرسشنامه بدبینی سازمانی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه بدبینی سازمانی

تعریف مفهومی

بدبینی سازمانی به عنوان یک سازه روانشناختی و سازمانی چندبعدی تعریف می‌شود که بیانگر نگرش منفی، بدگمانی و بی‌اعتمادی کارکنان نسبت به سازمان، مدیران، همکاران و فرآیندهای سازمانی است که با احساس ناامیدی، سرخوردگی و باور به عدم صداقت و انصاف در محیط کار همراه می‌باشد. این پدیده تحت تأثیر عوامل فردی (ویژگی‌های شخصیتی)، شغلی (ابهام نقش، فشار کاری)، سازمانی (بی‌عدالتی، عدم حمایت) و محیطی (تغییرات ساختاری) قرار دارد و می‌تواند پیامدهای منفی بر عملکرد، تعهد سازمانی و سلامت روانی کارکنان به همراه داشته باشد (دین و همکاران، ۱۹۹۸؛ رضایی و همکاران، ۱۳۹۵).

تعریف عملیاتی

بدبینی سازمانی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۳ گویه این پرسشنامه در طیف پنج درجه‌ای لیکرت کسب می‌کند. این نمره در چهار مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه عوامل فردی (ویژگی‌ها و نگرش‌های شخصیتی مؤثر بر بدبینی سازمانی) با ۲ گویه: سوالات ۱، ۲

• مؤلفه عوامل شغلی (ابهام نقش، تعارض نقش، فشار کاری و دسترسی به منابع) با ۶ گویه: سوالات ۴، ۵، ۶، ۷، ۸، ۹

• مؤلفه عوامل سازمانی (ارتباطات، حمایت سازمانی، عدالت، احترام و مسئولیت‌پذیری مدیران) با ۱۰ گویه: سوالات ۱۰، ۱۱، ۱۲، ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶، ۱۷، ۱۸، ۱۹

• مؤلفه عوامل محیطی (تغییرات ساختاری، تعدیل نیرو و نظارت‌های بیرونی) با ۴ گویه: سوالات ۲۰، ۲۱، ۲۲، ۲۳

روایی و پایایی پرسشنامه بدبینی سازمانی

روایی:

برای آنکه بتوان از نتایج یک ابزار اندازه‌گیری برای ارزیابی پدیده‌های سازمانی مانند بدبینی سازمانی استفاده کرد، باید اطمینان حاصل نمود که آن ابزار، محتوای مورد نظر را به طور کامل و دقیق پوشش می‌دهد که این همان مفهوم روایی محتوایی است (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در فرآیند ساخت و اعتباریابی پرسشنامه بدبینی سازمانی در ایران، پژوهشگران برای تعیین روایی از روش روایی محتوا استفاده نمودند. با بهره‌گیری از نظرات متخصصان حوزه مدیریت، رفتار سازمانی و روانشناسی صنعتی، شاخص روایی محتوا (CVI) محاسبه گردید که مقدار آن برابر با ۰.۸۸ گزارش شده است. با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل توجهی بالاتر از حد استاندارد ۰.۷ می‌باشد، می‌توان نتیجه گرفت که این پرسشنامه از روایی محتوایی بسیار مطلوبی برخوردار بوده و گویه‌های آن، توانایی لازم برای سنجش ابعاد مختلف بدبینی سازمانی (عوامل فردی، شغلی، سازمانی و محیطی) را دارا می‌باشند و نتایج آن برای استفاده در پژوهش‌های مدیریتی و سازمانی از اعتبار کافی برخوردار است.

پایایی:

پایایی یک پرسشنامه سازمانی، بیانگر میزان همسانی درونی، ثبات و دقت نتایجی است که از پاسخ‌دهندگان مختلف در شرایط گوناگون به دست می‌آید و نشان‌دهنده این است که ابزار اندازه‌گیری تا چه میزان از خطاهای تصادفی در فرآیند سنجش مصون بوده است (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در تحقیق داخلی انجام شده بر روی پرسشنامه بدبینی سازمانی، برای تعیین پایایی از روش همسانی درونی با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد. مقدار ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شده برای کل این پرسشنامه برابر با ۰.۹۰ گزارش شده است که نشان‌دهنده پایایی بسیار بالای ابزار است. همچنین ضرایب آلفای کرونباخ برای مؤلفه‌های عوامل فردی (۰.۷۹)، عوامل شغلی (۰.۸۵)، عوامل سازمانی (۰.۸۸) و عوامل محیطی (۰.۸۲) نیز به طور جداگانه محاسبه گردیده است. این ارقام که همگی بالاتر از حد استاندارد ۰.۷ می‌باشند، نشان‌دهنده پایایی مطلوب پرسشنامه و همسانی درونی قابل قبول میان گویه‌های هر یک از مؤلفه‌ها و همچنین کل ابزار است. این اطمینان را به پژوهشگران، مدیران و مشاوران سازمانی می‌دهد که نتایج حاصل از این ابزار از ثبات و قابلیت اعتماد بالایی برخوردار بوده و می‌توانند با اطمینان کامل از آن در تشخیص، پیشگیری و کاهش بدبینی سازمانی در محیط‌های کاری استفاده نمایند.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه