پرسشنامه استاندارد ریسک محصولات آنلاین کومار 2004

مشخصات پرسشنامه ریسک محصولات آنلاین

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه ریسک محصولات آنلاین

تعریف مفهومی

ریسک محصولات آنلاین به عنوان یک سازه چندبعدی در حوزه رفتار مصرف‌کننده، بازاریابی دیجیتال و تجارت الکترونیک تعریف می‌شود که به مجموعه نگرانی‌ها، ادراکات و ارزیابی‌های ذهنی مشتریان نسبت به عدم‌اطمینان‌ها، پیامدهای منفی و زیان‌های احتمالی در فرآیند خرید کالا و خدمات از طریق وب‌سایت‌های فروشگاهی اطلاق می‌گردد. این سازه شامل چهار مؤلفه اصلی ریسک قیمتی، ریسک کیفیتی محصول، ریسک کیفیتی فروش و ریسک امنیتی فروش می‌باشد که همگی نقش اساسی در شکل‌گیری اعتماد، نگرش و قصد خرید مشتریان در فضای آنلاین ایفا می‌کنند (فورسایت و همکاران، ۲۰۰۴).

تعریف عملیاتی

ریسک محصولات آنلاین نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۰ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در چهار مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه ریسک قیمتی محصول آنلاین (محوریت نگرانی از قیمت مناسب، اهمیت قیمت و ریسک قیمت) با ۳ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳

• مؤلفه ریسک کیفیتی محصول آنلاین (محوریت نگرانی از کیفیت ساخت، عدم دریافت محصول مشابه و بدتر بودن محصول) با ۳ گویه: سوالات ۴، ۵، ۶

• مؤلفه ریسک کیفیتی فروش آنلاین (محوریت اهمیت اطلاعات دقیق محصول، وعده‌های صحیح، رفع سریع مشکلات، تنوع محصولات و کیفیت فروش) با ۹ گویه: سوالات ۷، ۸، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲، ۱۳، ۱۴، ۱۵

• مؤلفه ریسک امنیتی فروش آنلاین (محوریت نگرانی از کم بودن اعتبار کارت‌های اعتباری، حریم اطلاعات خصوصی، گارانتی‌های جعلی، جعل اطلاعات و دسترسی به اطلاعات مشتریان) با ۵ گویه: سوالات ۱۶، ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰

روایی و پایایی پرسشنامه ریسک محصولات آنلاین

روایی:

دقت و اعتبار این ابزار اندازه‌گیری به این معناست که پرسشنامه ریسک محصولات آنلاین تا چه حد توانسته است سازه نظری مورد نظر یعنی ابعاد چهارگانه ریسک قیمتی، کیفیتی محصول، کیفیتی فروش و امنیتی فروش را با جامعیت و دقت کافی مورد سنجش قرار دهد و محتوای آن از هماهنگی لازم با مبانی نظری حوزه تجارت الکترونیک و رفتار مصرف‌کننده آنلاین برخوردار باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). رحیمی و همکاران (۱۳۹۳) در پژوهشی که با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی پرسشنامه ریسک محصولات آنلاین در میان کاربران فروشگاه‌های اینترنتی ایرانی انجام دادند، از روش روایی محتوا برای تعیین اعتبار این ابزار استفاده کردند و نمره روایی ۰.۸۵ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل ملاحظه‌ای از حد نصاب ۰.۷ بالاتر است، می‌توان ابراز داشت که روایی محتوایی پرسشنامه ریسک محصولات آنلاین برای استفاده در پژوهش‌های بازاریابی دیجیتال، مدیریت فناوری اطلاعات و رفتار مصرف‌کننده در بستر فرهنگ ایرانی از اعتبار مطلوب و قابل قبولی برخوردار بوده و قابلیت اندازه‌گیری دقیق متغیر مورد نظر را دارا می‌باشد.

پایایی:

پایداری و همگونی درونی این پرسشنامه به معنای آن است که نتایج حاصل از اجرای آن در شرایط مشابه و در زمان‌های مختلف، از دقت و ثبات کافی برخوردار بوده و گویه‌های آن به صورت منسجم و هماهنگ، سازه ریسک محصولات آنلاین را اندازه‌گیری می‌کنند (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). محمدی و همکاران (۱۳۹۵) در یک مطالعه معتبر که به منظور بررسی قابلیت اعتماد نسخه فارسی پرسشنامه ریسک محصولات آنلاین در میان خریداران اینترنتی صورت گرفت، با بهره‌گیری از روش آماری آلفای کرونباخ، ضریب پایایی کل پرسشنامه را ۰.۸۷ محاسبه کردند. این ضریب نه تنها از معیار استاندارد ۰.۷ بسیار بالاتر است، بلکه بیانگر همسانی درونی عالی و قابلیت اعتماد بسیار خوب این ابزار برای ارزیابی ریسک ادراک‌شده محصولات آنلاین در جوامع مختلف می‌باشد. بنابراین می‌توان با اطمینان خاطر از پایایی مطلوب این پرسشنامه در طرح‌های پژوهشی و مطالعات بازاریابی دیجیتال و تجارت الکترونیک بهره برد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه