پرسشنامه استاندارد مدیریت دانش نوناکا و تاکاچی 1995

مشخصات پرسشنامه استاندارد مدیریت دانش

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد مدیریت دانش

تعریف مفهومی

مدیریت دانش به عنوان یک فرآیند سازمانی نظام‌مند و چندبعدی تعریف می‌شود که شامل خلق، کسب، ذخیره‌سازی، تسهیم، کاربرد و ارزیابی دانش در سطوح فردی، گروهی و سازمانی است تا از طریق تبدیل دانش ضمنی به صریح و بالعکس، توانایی‌های یادگیری، نوآوری و تصمیم‌گیری سازمان را بهبود بخشیده و مزیت رقابتی پایدار ایجاد نماید. این سازه بر اساس مدل SECI شامل چهار مؤلفه اجتماعی‌سازی (تبادل تجارب و مهارت‌ها)، برون‌سازی (تبدیل دانش ضمنی به صریح از طریق مستندسازی)، ترکیب (تلفیق دانش‌های صریح موجود برای ایجاد دانش جدید) و درونی‌سازی (تبدیل دانش صریح به ضمنی از طریق یادگیری و تجربه) می‌باشد که به طور پویا و چرخه‌وار بر عملکرد و اثربخشی سازمان تأثیر می‌گذارند (نوناکا و تاکاچی، ۱۹۹۵).

تعریف عملیاتی

مدیریت دانش نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۱۶ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در چهار مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه اجتماعی‌سازی دانش (محوریت تسهیم تجارب، تعاملات غیررسمی و تبادل دانش ضمنی بین کارکنان از طریق مشارکت و اعتماد متقابل) با ۴ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴

• مؤلفه برون‌سازی دانش (محوریت تبدیل دانش ضمنی به صریح از طریق مستندسازی، برگزاری جلسات و برنامه‌های تشویقی برای ثبت و انتقال دانش) با ۴ گویه: سوالات ۵، ۶، ۷، ۸

• مؤلفه ترکیب دانش (محوریت گردآوری، یکپارچه‌سازی و تلفیق دانش‌های صریح موجود برای ایجاد دانش جدید و ارتقاء یادگیری سازمانی) با ۴ گویه: سوالات ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲

• مؤلفه درونی‌سازی دانش (محوریت تبدیل دانش صریح به ضمنی از طریق یادگیری عملی، استفاده از فناوری و کاربرد دانش در فرآیندهای روزمره سازمان) با ۴ گویه: سوالات ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد مدیریت دانش

روایی:

در حوزه اندازه‌گیری و سنجش در علوم مدیریت و رفتار سازمانی، اعتبار یا روایی به این مفهوم اشاره دارد که یک ابزار اندازه‌گیری تا چه حد می‌تواند سازه یا متغیر مورد نظر را به طور دقیق، صحیح و بدون خطای سیستماتیک اندازه‌گیری کند و از محتوایی مناسب، مرتبط و جامع برای سنجش آن ویژگی برخوردار باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در فرآیند اعتباریابی پرسشنامه مدیریت دانش نوناکا و تاکاچی در پژوهش‌های داخلی، برای تعیین روایی از روش روایی محتوایی استفاده شده است و با بهره‌گیری از نظرات متخصصان و خبرگان حوزه مدیریت دانش و رفتار سازمانی، نسبت به بررسی ارتباط هر یک از ۱۶ گویه با سازه مدیریت دانش، تناسب محتوایی و شفافیت سوالات اقدام گردیده است. نتایج این ارزیابی‌ها نشان داده است که تمامی گویه‌ها از نظر محتوایی با مدل SECI و ابعاد چهارگانه مدیریت دانش همخوانی داشته و نمره روایی محتوایی کسب شده ۰.۸۲ گزارش شده است. با توجه به اینکه این مقدار از ۰.۷ بالاتر است، روایی محتوایی پرسشنامه مدیریت دانش نوناکا و تاکاچی مورد تایید قرار می‌گیرد و می‌توان از آن به عنوان ابزاری معتبر در پژوهش‌های مرتبط با مدیریت دانش، یادگیری سازمانی و نوآوری در سازمان‌های ایرانی استفاده نمود.

پایایی:

در علوم رفتاری و مدیریتی، قابلیت اعتماد یا پایایی یک ابزار اندازه‌گیری به میزان دقت، ثبات و همخوانی درونی نتایج حاصل از آن در شرایط مختلف و در دفعات متفاوت اجرا اطلاق می‌شود که نشان‌دهنده عاری بودن ابزار از خطاهای تصادفی و تکرارپذیری اندازه‌گیری‌ها می‌باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در پژوهش‌های انجام شده برای بررسی پایایی پرسشنامه مدیریت دانش نوناکا و تاکاچی در جامعه ایرانی، از روش همسانی درونی با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بهره گرفته شده است و این ضریب برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۷۹ محاسبه گردیده است که نشان‌دهنده همبستگی مطلوب بین گویه‌ها و یکپارچگی درونی مناسب ابزار است. همچنین پایایی هر یک از چهار مؤلفه پرسشنامه شامل اجتماعی‌سازی، برون‌سازی، ترکیب و درونی‌سازی دانش نیز به طور جداگانه محاسبه شده است که همگی حاکی از ضرایب بالاتر از ۰.۷ بوده و بیانگر پایایی قابل قبول هر یک از ابعاد است. با توجه به اینکه ضریب آلفای کرونباخ به دست آمده (۷۹/۰) به طور قابل ملاحظه‌ای از معیار پذیرش ۰.۷ بزرگتر است، پایایی پرسشنامه مدیریت دانش تایید شده و می‌توان از آن به عنوان ابزاری قابل اعتماد در پژوهش‌های مدیریتی، ارزیابی عملکرد سازمانی و مطالعات مربوط به سرمایه فکری و یادگیری سازمانی بهره برد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه