پرسشنامه جو سازمانی لیل و ساسمن و دیپ (1996)

مشخصات پرسشنامه جو سازمانی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه جو سازمانی

تعریف مفهومی

جو سازمانی به عنوان یک سازه چندبعدی در حوزه رفتار سازمانی و روانشناسی صنعتی تعریف می‌شود که نشان‌دهنده ادراکات مشترک اعضای سازمان از محیط کار، سیاست‌ها، رویه‌ها، روابط انسانی و فرهنگ حاکم بر سازمان است. این سازه شامل عواملی مانند وضوح اهداف، شفافیت نقش‌ها، نظام پاداش‌دهی، رویه‌های تصمیم‌گیری و کیفیت روابط بین فردی می‌باشد که می‌تواند بر انگیزش، رضایت شغلی، تعهد سازمانی و عملکرد کارکنان تأثیرگذار باشد (لیل، ساسمن و دیپ، ۱۹۹۶).

تعریف عملیاتی

جو سازمانی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۰ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در پنج مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه وضوح و روشنی اهداف (محوریت شفافیت اهداف سازمانی، تأثیرگذاری بر اهداف و همسویی اعضا در دستیابی به اهداف مشترک) با ۴ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴

• مؤلفه وضوح و روشنی نقش (محوریت شفافیت وظایف و مسئولیت‌های شغلی برای فرد و دیگران و رضایت از ایفای نقش) با ۴ گویه: سوالات ۵، ۶، ۷، ۸

• مؤلفه رضایت از پاداش (محوریت تناسب پاداش با عملکرد، انگیزه‌های درونی و بیرونی و رضایت از عضویت در سازمان) با ۴ گویه: سوالات ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲

• مؤلفه رضایت و توافق روی رویه‌ها (محوریت اثربخشی فرآیندهای تصمیم‌گیری، حل تعارضات و مشارکت در بحث‌های سازمانی) با ۴ گویه: سوالات ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶

• مؤلفه اثربخشی روابط (محوریت جریان اطلاعات، انتقال احساسات و دریافت بازخورد در روابط کاری) با ۴ گویه: سوالات ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰

روایی و پایایی پرسشنامه جو سازمانی

روایی:

در حوزه سنجش و ارزیابی متغیرهای سازمانی و رفتاری، یکی از معیارهای کلیدی برای تعیین کیفیت یک ابزار اندازه‌گیری، میزان هماهنگی و تناسب محتوای آن با سازه مورد بررسی است که نشان می‌دهد آیا گویه‌های پرسشنامه به درستی ابعاد مختلف متغیر را پوشش داده‌اند و آیا متخصصان حوزه مدیریت و رفتار سازمانی بر محتوای آن توافق دارند یا خیر (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). احمدی و همکاران (۱۳۹۸) در مطالعه‌ای که با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی پرسشنامه جو سازمانی لیل، ساسمن و دیپ در سازمان‌های ایرانی انجام دادند، برای تعیین روایی این ابزار از روش روایی محتوا با بهره‌گیری از نظرات متخصصان مدیریت و روانشناسی صنعتی استفاده کردند که نمره روایی ۰.۸۶ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به مراتب از ۰.۷۰ بالاتر است، می‌توان با اطمینان بالا اظهار داشت که پرسشنامه جو سازمانی لیل، ساسمن و دیپ از روایی محتوایی مطلوبی در جامعه ایرانی برخوردار بوده و ابزاری مناسب برای سنجش دقیق جو سازمانی در پژوهش‌های مدیریتی و سازمانی محسوب می‌شود.

پایایی:

در فرآیند ساخت و اعتباریابی ابزارهای سنجش در حوزه علوم مدیریت و رفتار سازمانی، پایایی به عنوان یکی از شاخص‌های اساسی روانسنجی، نمایانگر میزان دقت، ثبات و هماهنگی درونی نتایج حاصل از یک پرسشنامه در شرایط مشابه است که می‌تواند اطمینان پژوهشگر و مدیران را نسبت به داده‌های گردآوری شده افزایش دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). محمدی و همکاران (۱۳۹۹) به منظور بررسی پایایی پرسشنامه جو سازمانی لیل، ساسمن و دیپ در نمونه‌ای از کارکنان سازمان‌های دولتی و خصوصی ایران، از روش همسانی درونی و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند که مقدار این ضریب برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۷ و برای مؤلفه‌های مختلف در دامنه ۰.۷۸ تا ۰.۸۴ گزارش شد. با توجه به اینکه تمامی ضرایب بدست آمده از معیار ۰.۷۰ فراتر رفته‌اند، می‌توان با اطمینان بالا گفت که پرسشنامه جو سازمانی لیل، ساسمن و دیپ از پایایی بسیار مطلوبی در جامعه ایرانی برخوردار است و نتایج حاصل از آن برای استفاده در ارزیابی‌های سازمانی، طرح‌های پژوهشی و مداخلات بهبود جو سازمانی قابل اعتماد و استناد می‌باشد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه