پرسشنامه خودسنجی اندرسون و لی (2021)

مشخصات پرسشنامه خودسنجی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه خودسنجی

تعریف مفهومی

خودسنجی به عنوان یک سازه روانشناختی چندبعدی تعریف می‌شود که نشان‌دهنده توانایی فرد در ارزیابی دقیق، آگاهانه و جامع از ابعاد مختلف وجودی خود شامل هیجانات، باورها، توانمندی‌ها، رفتارها و ارزش‌ها است. این سازه شامل چهار مؤلفه اصلی خودآگاهی هیجانی (شناخت و درک احساسات)، خودباوری و کارآمدی (اعتماد به توانایی‌ها)، خودتنظیمی و انضباط (مدیریت رفتار و کنترل تکانه‌ها) و همسویی ارزشی (هماهنگی رفتار با باورهای درونی) می‌باشد که همگی در سلامت روانی، رشد شخصی و موفقیت فردی نقش حیاتی ایفا می‌کنند (اندرسون و لی، ۲۰۲۱).

تعریف عملیاتی

خودسنجی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۲۵ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در چهار مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه خودآگاهی هیجانی (محوریت شناخت، درک و پذیرش احساسات و هیجانات خود و تشخیص نشانه‌های جسمی و روانی آن‌ها) با ۶ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶

• مؤلفه خودباوری و کارآمدی (محوریت اعتماد به توانایی‌ها، اطمینان از موفقیت در مواجهه با چالش‌ها و شناخت نقاط قوت و ضعف شخصی) با ۶ گویه: سوالات ۷، ۸، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲

• مؤلفه خودتنظیمی و انضباط (محوریت کنترل تکانه‌ها، پایبندی به برنامه‌ها، ترک عادات بد و مدیریت رفتارهای تکانشی) با ۶ گویه: سوالات ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶، ۱۷، ۱۸

• مؤلفه همسویی ارزشی (محوریت هماهنگی رفتار با ارزش‌های اخلاقی، تصمیم‌گیری بر اساس باورهای درونی و داشتن هدف و معنا در زندگی) با ۷ گویه: سوالات ۱۹، ۲۰، ۲۱، ۲۲، ۲۳، ۲۴، ۲۵

روایی و پایایی پرسشنامه خودسنجی

روایی:

در حوزه ساخت و اعتباریابی ابزارهای سنجش در روانشناسی شخصیت و خودشناسی، یکی از معیارهای اساسی برای ارزیابی کیفیت یک پرسشنامه، میزان کارآمدی آن در اندازه‌گیری دقیق سازه مورد نظر است که نشان می‌دهد آیا گویه‌های پرسشنامه به درستی ابعاد مختلف متغیر شخصیتی را پوشش داده‌اند و آیا متخصصان حوزه روانشناسی و علوم تربیتی بر محتوای آن توافق نظر دارند یا خیر (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). حسینی و همکاران (۱۴۰۰) در مطالعه‌ای که با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی پرسشنامه خودسنجی اندرسون و لی در جامعه ایرانی انجام دادند، برای تعیین روایی این ابزار از روش روایی محتوا و کسب نظر متخصصان روانشناسی شخصیت و مشاوره استفاده کردند که نمره روایی ۰.۸۶ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به مراتب از ۰.۷۰ بالاتر است، می‌توان با اطمینان بالا اظهار داشت که پرسشنامه خودسنجی اندرسون و لی از روایی محتوایی مطلوبی در جامعه ایرانی برخوردار بوده و ابزاری مناسب برای سنجش دقیق این سازه در پژوهش‌های روانشناسی شخصیت، خودشناسی و رشد فردی محسوب می‌شود.

پایایی:

در فرآیند سنجش و ارزیابی ابزارهای روانشناختی در حوزه خودشناسی و رشد شخصی، پایایی به عنوان یکی از مهم‌ترین معیارهای روانسنجی، نمایانگر میزان ثبات، هماهنگی درونی و تکرارپذیری نتایج حاصل از یک پرسشنامه در شرایط مشابه است که می‌تواند اعتماد پژوهشی و بالینی را نسبت به داده‌های گردآوری شده افزایش دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). کریمی و همکاران (۱۴۰۱) به منظور بررسی پایایی پرسشنامه خودسنجی اندرسون و لی در نمونه‌ای از دانشجویان و بزرگسالان ایرانی، از روش همسانی درونی و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند که مقدار این ضریب برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۹ و برای مؤلفه‌های مختلف در دامنه ۰.۸۰ تا ۰.۸۷ گزارش شد. با توجه به اینکه تمامی ضرایب بدست آمده به طور قابل توجهی از معیار ۰.۷۰ فراتر رفته‌اند، می‌توان با اطمینان بالا گفت که پرسشنامه خودسنجی اندرسون و لی از پایایی بسیار مطلوبی در جامعه ایرانی برخوردار است و نتایج حاصل از آن برای استفاده در تشخیص مشکلات خودآگاهی، طرح‌های رشد فردی و پژوهش‌های روانشناسی شخصیت قابل اعتماد و استناد می‌باشد.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه