پرسشنامه رضایت شغل اسمیت 1987

مشخصات پرسشنامه رضایت شغل

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه رضایت شغل

تعریف مفهومی

رضایت شغلی به عنوان یک سازه روانشناختی و سازمانی چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه نگرش‌ها، احساسات و ادراکات مثبت یا منفی فرد نسبت به جنبه‌های مختلف شغل و محیط کاری خود اطلاق می‌گردد. این سازه نه تنها شامل ابعاد مادی و عینی نظیر حقوق و مزایا، امنیت شغلی و فرصت‌های ارتقا می‌شود، بلکه جنبه‌های روانی و اجتماعی مانند ماهیت کار، روابط با همکاران و سرپرستان، احساس شایستگی و ارزشمندی در انجام وظایف و همچنین میزان خلاقیت و ابتکار مورد نیاز در شغل را نیز دربرمی‌گیرد و ریشه در تعامل پیچیده عوامل فردی، سازمانی و محیطی دارد (اسمیت، ۱۹۸۷).

تعریف عملیاتی

رضایت شغلی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۳۰ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در پنج مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه ماهیت کار (شامل احساس رضایت از محتوا، جذابیت و چالش‌های شغل و احساس شایستگی و خلاقیت) با ۶ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶

• مؤلفه سرپرست (شامل رفتار سرپرستان، نحوه برخورد، انعطاف‌پذیری، موقع‌شناسی و عدم دخالت بیجا) با ۶ گویه: سوالات ۷، ۸، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲

• مؤلفه همکاران (شامل روابط دوستانه، احساس مسئولیت، ایجاد انگیزه، هوش و رفتارهای صمیمی همکاران) با ۶ گویه: سوالات ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶، ۱۷، ۱۸

• مؤلفه ارتقاء (شامل فرصت‌های ترفیع، منظم و قانونمند بودن و منصفانه بودن سیاست‌های ارتقاء) با ۶ گویه: سوالات ۱۹، ۲۰، ۲۱، ۲۲، ۲۳، ۲۴

• مؤلفه پرداخت (شامل میزان درآمد، تناسب حقوق با حق فرد، کفایت درآمد برای مخارج زندگی و توانایی خرید کالاهای لوکس) با ۶ گویه: سوالات ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۲۸، ۲۹، ۳۰

روایی و پایایی پرسشنامه رضایت شغل

روایی:

در حوزه مطالعات رفتار سازمانی و مدیریت منابع انسانی، یکی از معیارهای اساسی برای اطمینان از کیفیت یک ابزار اندازه‌گیری، میزان توانایی آن در سنجش دقیق و همه‌جانبه مفهوم مورد مطالعه است که با عنوان اعتبار یا روایی شناخته می‌شود و نشان می‌دهد که آیا یک پرسشنامه به واقع، سازه‌ی مدنظر را با تمام ابعاد و پیچیدگی‌های آن می‌سنجد یا صرفاً سطحی از آن را پوشش می‌دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در فرآیند ترجمه و هنجاریابی این پرسشنامه در ایران، پژوهشگران به منظور حصول اطمینان از تناسب و غنای محتوایی گویه‌ها با فرهنگ سازمانی کشور، از روش روایی محتوا با بهره‌گیری از نظرات جمعی از متخصصان و خبرگان حوزه روان‌شناسی صنعتی و سازمانی و مدیریت منابع انسانی استفاده نمودند. تحلیل‌های آنان نشان داد که گویه‌های این ابزار از هماهنگی مفهومی بالایی با سازه‌ی رضایت شغلی و ابعاد پنج‌گانه آن یعنی ماهیت کار، سرپرست، همکاران، ارتقاء و پرداخت برخوردار هستند و شاخص روایی محتوایی (CVR) برای کل پرسشنامه مقدار ۰.۸۳ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل ملاحظه‌ای بالاتر از حداقل معیار پذیرش یعنی ۰.۷ قرار دارد، می‌توان با اطمینان خاطر اذعان نمود که پرسشنامه رضایت شغل اسمیت از روایی محتوایی مطلوبی برخوردار بوده و کاربرد آن در پژوهش‌های مرتبط با مدیریت منابع انسانی، رفتار سازمانی و بهبود کیفیت زندگی کاری در سازمان‌های ایرانی از اعتبار علمی کافی برخوردار می‌باشد.

پایایی:

پایایی یا قابلیت اعتماد یک ابزار اندازه‌گیری، به میزان دقت، ثبات و تکرارپذیری نتایج آن در شرایط مختلف و در طول زمان اشاره دارد و نشان می‌دهد که یک پرسشنامه تا چه حد از خطاهای تصادفی و نوسانات مزاحم در امان بوده و می‌توان بر یافته‌های حاصل از آن برای تصمیم‌گیری‌های مدیریتی و سازمانی اتکا نمود (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). در فرآیند هنجاریابی این پرسشنامه در ایران، به منظور بررسی همسانی درونی و پایایی آن، از روش محاسبه ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد که نتایج نشان داد مقدار این ضریب برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۸ بوده است. این مقدار بالا حاکی از همبستگی درونی عالی و انسجام قوی بین گویه‌های پرسشنامه می‌باشد و نشان می‌دهد که تمامی سوالات به خوبی سازه‌ی رضایت شغلی را در فرهنگ ایرانی اندازه‌گیری می‌کنند. نظر به اینکه این ضریب به مراتب بیشتر از معیار استاندارد ۰.۷ قرار دارد، می‌توان نتیجه گرفت که پرسشنامه رضایت شغل اسمیت از پایایی بسیار مطلوب و قابل قبولی برخوردار بوده و نتایج حاصل از آن از اعتمادپذیری و استحکام لازم برای استفاده در پژوهش‌های علمی، ارزیابی‌های سازمانی و طرح‌های بهبود کیفیت زندگی کاری و افزایش بهره‌وری نیروی انسانی برخوردار است.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه