پرسشنامه استاندارد رضایت شغلی پال اسپکتور 1985

مشخصات پرسشنامه استاندارد رضایت شغلی

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه استاندارد رضایت شغلی

تعریف مفهومی

رضایت شغلی به عنوان یک سازه روانشناختی و سازمانی چندبعدی تعریف می‌شود که به مجموعه نگرش‌ها، احساسات و ادراکات مثبت یا منفی فرد نسبت به جنبه‌های مختلف شغل و محیط کاری خود اطلاق می‌گردد. این سازه نه تنها شامل ابعاد مادی و عینی نظیر حقوق و مزایا، امنیت شغلی و شرایط فیزیکی کار می‌شود، بلکه جنبه‌های روانی و اجتماعی مانند ماهیت کار، روابط با همکاران و سرپرستان، احساس استقلال و خودمختاری، فرصت‌های پیشرفت و ارتقا و همچنین احساس ارزشمندی و مفید بودن را نیز دربرمی‌گیرد و ریشه در تعامل پیچیده عوامل فردی، سازمانی و محیطی دارد (اسپکتور، ۱۹۸۵).

تعریف عملیاتی

رضایت شغلی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۳۳ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در شش مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه پرداخت (شامل میزان رضایت از حقوق، کفایت درآمد و منصفانه بودن حقوق دریافتی) با ۳ گویه: سوالات ۵، ۱۴، ۱۵

• مؤلفه روابط (شامل کیفیت ارتباط با مدیران، رعایت انصاف، اعتماد به سرپرست، قدردانی، خدمات به جامعه و احساس ناراحتی از خط‌مشی‌ها) با ۸ گویه: سوالات ۹، ۱۰، ۱۲، ۱۳، ۱۶، ۱۹، ۳۱، ۳۲

• مؤلفه همکاران (شامل احساس هویت با همکاران و پذیرش آن‌ها به عنوان دوست) با ۲ گویه: سوالات ۳، ۳۰

• مؤلفه ارتقاء (شامل فرصت‌های پیشرفت، احساس پیشرفت و فشار کاری بیش از حد توان) با ۳ گویه: سوالات ۲، ۸، ۳۳

• مؤلفه کنترل (شامل امنیت شغلی، اقتدار کافی، فرصت آموزش و احساس خودمختاری در تصمیم‌گیری) با ۴ گویه: سوالات ۶، ۲۲، ۲۳، ۲۴

• مؤلفه ماهیت کار (شامل جذابیت و تنوع کار، شرایط کاری، خدمت‌رسانی، فرصت اظهار عقیده، دلسردی از شغل، احساس اشتباه در انتخاب شغل، استفاده از توانمندی‌ها، انجام کارهای مختلف، نارضایتی از بطالت، استقلال و جایگاه اجتماعی شغل) با ۱۳ گویه: سوالات ۱، ۴، ۷، ۱۱، ۱۷، ۱۸، ۲۰، ۲۱، ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۲۸، ۲۹

روایی و پایایی پرسشنامه استاندارد رضایت شغلی

روایی:

در حوزه مطالعات سازمانی و روان‌شناسی صنعتی و سازمانی، یکی از معیارهای بنیادین برای اعتماد به نتایج یک ابزار اندازه‌گیری، میزان توانایی آن در سنجش دقیق و جامع مفهوم مورد نظر است که با عنوان اعتبار یا روایی شناخته می‌شود و نشان می‌دهد که آیا یک پرسشنامه به واقع، سازه‌ی مدنظر را با تمام ابعاد و پیچیدگی‌های آن می‌سنجد یا اینکه صرفاً ظاهری از آن را ارائه می‌دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). زارع (۱۳۸۵) در فرآیند ترجمه و هنجاریابی این پرسشنامه در جامعه ایرانی، به منظور حصول اطمینان از تناسب محتوایی گویه‌ها با فرهنگ و ساختار سازمانی کشور، از روش روایی محتوا با بهره‌گیری از نظرات جمعی از متخصصان و خبرگان حوزه مدیریت و روان‌شناسی استفاده نمود. تحلیل‌های آنان نشان داد که گویه‌های این ابزار از هماهنگی مفهومی بالایی با سازه‌ی رضایت شغلی و ابعاد شش‌گانه آن برخوردار هستند و شاخص روایی محتوایی (CVR) برای کل پرسشنامه مقدار ۰.۸۱ به دست آمد. با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل ملاحظه‌ای بالاتر از حداقل معیار پذیرش یعنی ۰.۷ قرار دارد، می‌توان با اطمینان خاطر اذعان نمود که پرسشنامه رضایت شغلی اسپکتور از روایی محتوایی مطلوبی برخوردار بوده و کاربرد آن در پژوهش‌های مرتبط با رفتار سازمانی و مدیریت منابع انسانی در سازمان‌های ایرانی از اعتبار علمی کافی برخوردار می‌باشد.

پایایی:

پایایی یا قابلیت اعتماد یک ابزار اندازه‌گیری، به میزان دقت، ثبات و تکرارپذیری نتایج آن در شرایط مختلف و در طول زمان اشاره دارد و نشان می‌دهد که یک پرسشنامه تا چه حد از خطاهای تصادفی و نوسانات مزاحم در امان بوده و می‌توان بر یافته‌های حاصل از آن برای تصمیم‌گیری‌های مدیریتی و سازمانی اتکا نمود (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). زارع (۱۳۸۵) به منظور بررسی همسانی درونی و پایایی این پرسشنامه در جامعه ایرانی، از روش محاسبه ضریب آلفای کرونباخ استفاده کرد که نتایج نشان داد مقدار این ضریب برای کل پرسشنامه برابر با ۰.۸۴ بوده است. این مقدار بالا حاکی از همبستگی درونی عالی و انسجام قوی بین گویه‌های پرسشنامه می‌باشد و نشان می‌دهد که تمامی سوالات به خوبی سازه‌ی رضایت شغلی را در فرهنگ ایرانی اندازه‌گیری می‌کنند. نظر به اینکه این ضریب به مراتب بیشتر از معیار استاندارد ۰.۷ قرار دارد، می‌توان نتیجه گرفت که پرسشنامه رضایت شغلی اسپکتور از پایایی بسیار مطلوب و قابل قبولی برخوردار بوده و نتایج حاصل از آن از اعتمادپذیری و استحکام لازم برای استفاده در پژوهش‌های علمی، ارزیابی‌های سازمانی و طرح‌های بهبود کیفیت زندگی کاری برخوردار است.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه