پرسشنامه علائم اسکیزوفرنی کی 1986

مشخصات پرسشنامه علائم مثبت و منفی اسکیزوفرنی کی ۱۹۸۶ (PANSS)

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه علائم مثبت و منفی اسکیزوفرنی کی ۱۹۸۶ (PANSS)

تعریف مفهومی

علائم مثبت و منفی اسکیزوفرنی به عنوان یک سازه چندبعدی در حوزه روانپزشکی و روانشناسی بالینی تعریف می‌شود که شامل دو دسته اصلی نشانه‌های روانپریشی است: علائم مثبت که به وجود آمدن رفتارها و تجارب غیرطبیعی مانند هذیان، توهم، افکار پارانوئید و بزرگمنشی اشاره دارد و علائم منفی که به کاهش یا فقدان کارکردهای عادی مانند کناره‌گیری اجتماعی، بیان‌عاطفی محدود، بی‌ارادگی و کندی روانی-حرکتی اطلاق می‌شود (کی و همکاران، ۱۹۸۶).

تعریف عملیاتی

علائم مثبت و منفی اسکیزوفرنی نمره‌ای است که فرد از پاسخگویی به ۳۰ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در پنج مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه علائم منفی (محوریت کاهش یا فقدان کارکردهای عادی روانی و اجتماعی) با ۸ گویه: سوالات ۱ تا ۸

• مؤلفه علائم از هم گسیختگی (محوریت اختلال در تفکر، تمرکز و سازماندهی شناختی) با ۸ گویه: سوالات ۹ تا ۱۶

• مؤلفه علائم مثبت (محوریت وجود علائم روانپریشی مانند هذیان و توهم) با ۵ گویه: سوالات ۱۷ تا ۲۱

• مؤلفه علائم تهییج (محوریت رفتارهای پرخاشگرانه، بی‌قراری و عدم کنترل تکانه) با ۴ گویه: سوالات ۲۲ تا ۲۵

• مؤلفه علائم اضطراب و افسردگی (محوریت نشانه‌های خلقی و عاطفی همراه) با ۵ گویه: سوالات ۲۶ تا ۳۰

روایی و پایایی پرسشنامه علائم مثبت و منفی اسکیزوفرنی کی ۱۹۸۶ (PANSS)

روایی:

برای اطمینان از اینکه یک ابزار اندازه‌گیری می‌تواند به شکل دقیق و هدفمند، علائم مثبت و منفی اسکیزوفرنی را مورد سنجش قرار دهد، لازم است که از روایی مناسبی برخوردار باشد که این ویژگی نشان می‌دهد پرسشنامه از محتوای کافی و مرتبط با سازه مورد مطالعه برخوردار است (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). گیوی و همکاران (۱۳۸۹) در پژوهش خود با هدف بررسی ویژگی‌های روانسنجی پرسشنامه PANSS، برای تأیید روایی از روش روایی محتوا استفاده نموده و شاخص روایی محتوا را برای تمامی گویه‌ها بالاتر از ۰.۸۴ گزارش کردند. با توجه به اینکه مقدار محاسبه شده بزرگتر از ۰.۷ است، می‌توان نتیجه گرفت که روایی محتوایی پرسشنامه علائم مثبت و منفی اسکیزوفرنی کی در سطح قابل قبولی قرار داشته و قابلیت کاربرد در پژوهش‌های روانپزشکی و روانشناسی بالینی را دارا می‌باشد.

پایایی:

دقت، ثبات و قابلیت اعتماد نتایج حاصل از یک پرسشنامه را با مفهوم پایایی می‌سنجند که نشان می‌دهد ابزار اندازه‌گیری در شرایط یکسان و با تکرار، تا چه میزان نتایج ثابت و قابل اتکایی را ارائه می‌دهد و از خطاهای اندازه‌گیری مصون است (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). مولوی و همکاران (۱۳۹۱) در مطالعه‌ای که با هدف تعیین همسانی درونی این پرسشنامه انجام گرفت، برای محاسبه پایایی از ضریب آلفای کرونباخ استفاده کرده و مقدار آن را برای کل پرسشنامه ۰.۹۱ گزارش نمودند. با توجه به اینکه این ضریب بزرگتر از ۰.۷ می‌باشد، پایایی پرسشنامه علائم مثبت و منفی اسکیزوفرنی کی در سطح بسیار مطلوبی قرار داشته و محققان می‌توانند با اطمینان بالایی از این ابزار در تحقیقات خود استفاده نمایند.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه