پرسشنامه فرسودگی تحصیلی در مدرسه مارتینز (2020)

مشخصات پرسشنامه فرسودگی تحصیلی در مدرسه

تعریف مفهومی و عملیاتی پرسشنامه فرسودگی تحصیلی در مدرسه

تعریف مفهومی

فرسودگی تحصیلی در مدرسه به عنوان یک سازه روانشناختی چندبعدی در حوزه روانشناسی تربیتی و سلامت روان دانش‌آموزان تعریف می‌شود که به مجموعه واکنش‌های منفی، نگرش‌های بدبینانه و احساس ناکارآمدی که در نتیجه استرس‌های مزمن و فشارهای تحصیلی در دانش‌آموزان ایجاد می‌شود، اشاره دارد و شامل چهار مؤلفه اصلی خستگی تحصیلی (احساس فرسودگی جسمی و ذهنی ناشی از درس و تکالیف مدرسه)، بی‌علاقگی به مدرسه (بی‌انگیزگی، دوری از محیط مدرسه و کاهش اشتیاق به یادگیری)، ناکارآمدی تحصیلی (احساس عدم توانایی در انجام وظایف درسی و کسب موفقیت) و انزوای اجتماعی در مدرسه (احساس تنهایی، دوری از همکلاسی‌ها و عدم تعلق به محیط مدرسه) است که می‌تواند عملکرد تحصیلی و سلامت روان دانش‌آموزان را به شدت تحت تأثیر قرار دهد (مارتینز، ۲۰۲۰).

تعریف عملیاتی

فرسودگی تحصیلی در مدرسه نمره‌ای است که دانش‌آموز از پاسخگویی به ۲۶ گویه این پرسشنامه کسب می‌کند. این نمره در چهار مؤلفه زیر نیز قابل محاسبه است. مؤلفه‌ها و سوالات مربوط به هر مؤلفه به صورت زیر است:

• مؤلفه خستگی تحصیلی (احساس فرسودگی جسمی و ذهنی ناشی از درس، تکالیف و فعالیت‌های مدرسه) با ۶ گویه: سوالات ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶

• مؤلفه بی‌علاقگی به مدرسه (بی‌انگیزگی، دوری از محیط مدرسه، کاهش اشتیاق و احساس بی‌معنایی نسبت به حضور در مدرسه) با ۶ گویه: سوالات ۷، ۸، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲

• مؤلفه ناکارآمدی تحصیلی (احساس عدم توانایی، ضعف، ناتوانی در انجام وظایف درسی و کسب موفقیت تحصیلی) با ۶ گویه: سوالات ۱۳، ۱۴، ۱۵، ۱۶، ۱۷، ۱۸

• مؤلفه انزوای اجتماعی در مدرسه (احساس تنهایی، دوری از همکلاسی‌ها، عدم تعلق و نادیده گرفته شدن در محیط مدرسه) با ۸ گویه: سوالات ۱۹، ۲۰، ۲۱، ۲۲، ۲۳، ۲۴، ۲۵، ۲۶

روایی و پایایی پرسشنامه فرسودگی تحصیلی در مدرسه

روایی:

برای اطمینان از اینکه ابزار اندازه‌گیری توانسته است چهار مؤلفه اساسی فرسودگی تحصیلی یعنی خستگی تحصیلی، بی‌علاقگی به مدرسه، ناکارآمدی تحصیلی و انزوای اجتماعی را به درستی پوشش دهد و سازه اصلی را با دقت مورد سنجش قرار دهد، مفهوم روایی به کار گرفته می‌شود که به معنای توانایی ابزار در اندازه‌گیری دقیق آنچه برای اندازه‌گیری طراحی شده است، می‌باشد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). کریمی و همکاران (۱۴۰۱) در یک پژوهش جامع بر روی ۳۵۰ دانش‌آموز مقطع متوسطه در شهرهای مختلف ایران، به منظور بررسی اعتبار این پرسشنامه از روش روایی محتوا استفاده کردند و با بهره‌گیری از نظرات متخصصان حوزه روانشناسی تربیتی و مشاوره تحصیلی، تناسب هر گویه را با مؤلفه‌های چهارگانه فرسودگی تحصیلی مورد ارزیابی دقیق قرار دادند. نمره روایی محتوایی به دست آمده در این پژوهش ۰.۸۶ گزارش شده است که با توجه به اینکه این مقدار به طور قابل توجهی بالاتر از حد استاندارد ۰.۷ می‌باشد، نشان‌دهنده روایی محتوایی مطلوب و قابل قبول این ابزار برای سنجش فرسودگی تحصیلی در جمعیت دانش‌آموزی است.

پایایی:

پایایی به عنوان یکی از معیارهای بنیادین کیفیت یک ابزار سنجش، بیانگر میزان دقت، ثبات، یکنواختی و قابلیت اعتماد نتایج حاصل از آن در شرایط یکسان است و نشان می‌دهد که ابزار تا چه اندازه می‌تواند نتایج پایدار و تکرارپذیری را در دفعات مختلف اندازه‌گیری ارائه دهد (سرمد و همکاران، ۱۳۹۰). احمدی و همکاران (۱۴۰۰) در پژوهشی که بر روی ۳۰۰ دانش‌آموز از مدارس مختلف تهران انجام شد، برای بررسی قابلیت اعتماد پرسشنامه فرسودگی تحصیلی در مدرسه از ضریب آلفای کرونباخ استفاده کردند و ضریب پایایی ۰.۹۰ را برای کل پرسشنامه به دست آوردند. این مقدار که به طور چشمگیری بالاتر از معیار پذیرش ۰.۷ است، حاکی از همسانی درونی بسیار مطلوب و پایایی عالی این ابزار می‌باشد و کاربرد گسترده آن را در پژوهش‌های مرتبط با روانشناسی تربیتی، مشاوره تحصیلی و سلامت روان دانش‌آموزان به خوبی توجیه می‌کند.

تحلیل بر اساس میزان نمره پرسشنامه